Zadatek czy zaliczka – czym się różnią i co się dzieje z pieniędzmi, gdy transakcja nie dojdzie do skutku

Zadatek zabezpiecza wykonanie umowy i może zostać zatrzymany albo zwrócony w podwójnej wysokości, gdy jedna ze stron nie wywiąże się z zobowiązania. Zaliczka jest natomiast częścią przyszłej ceny i zasadniczo podlega zwrotowi, jeżeli transakcja nie dojdzie do skutku – niezależnie od tego, która strona zrezygnowała.

Wybór między zadatkiem a zaliczką ma znaczenie przy zakupie nieruchomości, samochodu, organizacji wesela, rezerwacji noclegu, zamawianiu usług remontowych oraz wielu innych transakcjach. O skutkach wpłaty decyduje nie tylko nazwa użyta w przelewie, ale przede wszystkim treść zawartej umowy. Strony powinny jednoznacznie ustalić, czy przekazywana kwota jest zadatkiem, zaliczką, opłatą rezerwacyjną czy innym świadczeniem.

Najważniejsze wnioski

• Zadatek ma funkcję zabezpieczającą, natomiast zaliczka stanowi część przyszłej ceny.
• Gdy kupujący odpowiada za niewykonanie umowy, sprzedawca może odstąpić od umowy i zatrzymać zadatek.
• Gdy odpowiada sprzedawca, kupujący może odstąpić od umowy i żądać sumy dwukrotnie wyższej od wpłaconego zadatku.
• Zaliczka co do zasady podlega zwrotowi, ale strona poszkodowana może odrębnie dochodzić odszkodowania.
• Zarówno zadatek, jak i zaliczka mogą powodować obowiązek rozliczenia VAT już w momencie ich otrzymania.

Zadatek czy zaliczka – najważniejsza różnica

Najważniejsza różnica dotyczy skutków niewykonania umowy. Zadatek może pełnić funkcję sankcji i zabezpieczenia, natomiast zaliczka nie przepada automatycznie i po rozwiązaniu umowy powinna zasadniczo zostać zwrócona.

Zadatek został uregulowany w art. 394 Kodeksu cywilnego. Zaliczka nie ma odrębnej, szczegółowej regulacji, dlatego jest traktowana jako część świadczenia, najczęściej ceny lub wynagrodzenia, przekazana przed wykonaniem umowy.

Podstawowe różnice przedstawiają się następująco:

Sytuacja	Zadatek	Zaliczka
Umowa zostaje wykonana	Zalicza się na cenę	Zalicza się na cenę
Kupujący odpowiada za niewykonanie	Sprzedawca może zatrzymać zadatek	Zaliczka podlega zwrotowi, ale sprzedawca może dochodzić szkody
Sprzedawca odpowiada za niewykonanie	Kupujący może żądać podwójnego zadatku	Zaliczka podlega zwrotowi, a kupujący może dochodzić szkody
Żadna strona nie odpowiada	Zadatek podlega zwrotowi	Zaliczka podlega zwrotowi
Umowa zostaje rozwiązana za zgodą stron	Zadatek podlega zwrotowi	Zaliczka podlega zwrotowi

Czym jest zadatek?

Zadatek jest kwotą lub rzeczą przekazywaną przy zawieraniu umowy w celu zabezpieczenia jej wykonania. Jeżeli jedna ze stron nie wykonuje umowy, druga może – bez wyznaczania dodatkowego terminu – odstąpić od umowy i skorzystać ze skutków przewidzianych dla zadatku.

Gdy zadatek przekazał kupujący, a następnie z przyczyn leżących po jego stronie umowa nie została wykonana, sprzedawca może go zatrzymać. Jeżeli do niewykonania zobowiązania doprowadził sprzedawca, kupujący może żądać kwoty dwukrotnie wyższej od zadatku. 

Przykład: klient wpłacił wykonawcy 5 000 zł zadatku za wykonanie mebli kuchennych. Wykonawca bez uzasadnienia odmawia realizacji zamówienia. Klient może odstąpić od umowy i żądać 10 000 zł, o ile umowa nie przewiduje innych zasad.

Strony mogą w umowie zmodyfikować ustawowe skutki zadatku. Mogą na przykład ustalić, że zadatek przepada tylko w ściśle określonych sytuacjach albo że będzie zwracany w wysokości nominalnej. Treść umowy ma więc podstawowe znaczenie.

Czym jest zaliczka?

Zaliczka jest częścią ceny lub wynagrodzenia płaconą przed wykonaniem umowy. Nie zabezpiecza kontraktu w taki sposób jak zadatek i co do zasady powinna zostać zwrócona, jeżeli świadczenie, na poczet którego została wpłacona, nie zostanie wykonane.

Jeżeli zamówienie zostanie prawidłowo zrealizowane, zaliczka zmniejsza kwotę pozostałą do zapłaty. Gdy umowa zostaje rozwiązana albo nie dochodzi do skutku, odpada podstawa do zatrzymania tej części ceny.

Zwrot zaliczki nie wyklucza dochodzenia odszkodowania. Jeżeli klient bez uzasadnienia rezygnuje z wykonania umowy i powoduje konkretną szkodę, przedsiębiorca może próbować dochodzić jej naprawienia. Nie może jednak automatycznie uznać całej zaliczki za swoją tylko dlatego, że klient zrezygnował.

Strony mogą też dokonać potrącenia. Przykładowo wykonawca powinien zwrócić klientowi 4 000 zł zaliczki, ale posiada udokumentowane roszczenie odszkodowawcze w wysokości 1 000 zł. Po spełnieniu ustawowych warunków może przedstawić je do potrącenia, zamiast zatrzymać całą wpłatę bez wyjaśnienia.

Co dzieje się z pieniędzmi po wykonaniu umowy?

Po prawidłowym wykonaniu umowy zarówno zadatek, jak i zaliczka są zaliczane na poczet uzgodnionej ceny. Kupujący dopłaca różnicę pomiędzy pełną wartością świadczenia a wcześniejszą wpłatą.

Jeżeli zaliczenie zadatku nie jest możliwe ze względu na charakter świadczenia, powinien on zostać zwrócony. Tak może być na przykład wtedy, gdy zadatek został przekazany w rzeczy, która nie może stanowić części ceny. Zasada zaliczenia zadatku na poczet świadczenia wynika bezpośrednio z art. 394 Kodeksu cywilnego. 

Przykład: cena samochodu wynosi 80 000 zł, a kupujący przekazał 8 000 zł zadatku. Po zawarciu umowy sprzedaży pozostaje mu do zapłaty 72 000 zł.

W umowie oraz na dokumentach sprzedażowych warto wskazać, jaka kwota została wcześniej wpłacona i jaka część należności pozostaje do uregulowania.

Co się dzieje, gdy kupujący rezygnuje z transakcji?

Jeżeli kupujący odpowiada za niewykonanie umowy, sprzedawca może odstąpić od niej i zatrzymać otrzymany zadatek. Jeżeli wpłacona została zaliczka, należy ją zwrócić, choć sprzedawca może odrębnie dochodzić naprawienia rzeczywiście poniesionej szkody.

Nie każda rezygnacja automatycznie oznacza winę kupującego. Należy zbadać, czy istniała ważna i skutecznie zawarta umowa, czy termin wykonania już upłynął oraz czy sam sprzedawca był gotowy spełnić swoje świadczenie.

Przykładowo klient wpłacił 3 000 zł zadatku na organizację przyjęcia, a następnie bez przyczyny zrezygnował na tydzień przed wydarzeniem. Jeżeli przedsiębiorca odstąpi od umowy i spełnione są warunki z art. 394 Kodeksu cywilnego, może zatrzymać zadatek. 

Gdy ta sama kwota została określona jako zaliczka, przedsiębiorca powinien ją rozliczyć i zwrócić. Może jednak wykazać, że poniósł określone koszty lub utracił możliwość przyjęcia innego zlecenia, i na zasadach ogólnych dochodzić odszkodowania.

Co się dzieje, gdy sprzedawca nie wykonuje umowy?

Jeżeli za niewykonanie umowy odpowiada sprzedawca lub usługodawca, kupujący może odstąpić od umowy i żądać podwójnego zadatku. Przy zaliczce kupujący otrzymuje zwrot wpłaconej kwoty i może dodatkowo dochodzić odszkodowania, jeżeli poniósł szkodę.

Kupujący, który wpłacił zadatek w wysokości 4 000 zł, może żądać 8 000 zł. Nie chodzi o zwrot 4 000 zł oraz dodatkowe 8 000 zł – należna suma wynosi łącznie dwukrotność zadatku.

Mechanizm ten wymaga co do zasady złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Samo opóźnienie wykonawcy nie powoduje automatycznego powstania obowiązku zapłaty podwójnego zadatku. Druga strona może również nadal żądać wykonania umowy, jeżeli pozostaje nim zainteresowana.

Jeżeli wpłata była zaliczką, kupujący nie może żądać jej podwojenia. Może natomiast dochodzić zwrotu zaliczki oraz odszkodowania obejmującego udowodnione straty powstałe w związku z niewykonaniem zobowiązania.

Chcesz wiedzieć więcej? Skontaktuj się z nami – odpowiemy na Twoje pytania.

Co w przypadku zdarzeń niezależnych od stron?

Jeżeli umowa nie została wykonana z przyczyn, za które żadna ze stron nie odpowiada, zadatek powinien zostać zwrócony w nominalnej wysokości. Podwójny zwrot nie przysługuje również wtedy, gdy za niewykonanie odpowiadają obie strony.

Tak samo należy postąpić, gdy strony wspólnie rozwiązują umowę. O ile nie uzgodnią inaczej, zadatek wraca do osoby, która go wpłaciła, a obowiązek zapłaty podwójnej sumy nie powstaje.

Przykładem może być odwołanie wydarzenia z powodu administracyjnego zakazu, którego strony nie mogły przewidzieć ani uniknąć. Każda sytuacja wymaga jednak analizy umowy, rozkładu ryzyka i rzeczywistych przyczyn niewykonania zobowiązania.

Samo powołanie się na „siłę wyższą” nie rozstrzyga sprawy. Trzeba ustalić, czy dane zdarzenie rzeczywiście uniemożliwiło wykonanie umowy i czy żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności.

Czy zadatek zawsze przepada automatycznie?

Nie. Zadatek nie przepada automatycznie w chwili, gdy pojawia się problem z wykonaniem umowy. Strona, która chce go zatrzymać albo żądać dwukrotności, powinna mieć podstawę do odstąpienia od umowy i złożyć drugiej stronie jednoznaczne oświadczenie.

Art. 394 Kodeksu cywilnego pozwala odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu, o ile strony nie uzgodniły innych zasad. W praktyce oświadczenie najlepiej złożyć pisemnie lub elektronicznie w sposób pozwalający udowodnić jego doręczenie. 

W piśmie należy wskazać:

• zawartą umowę,
• obowiązek, którego druga strona nie wykonała,
• podstawę odstąpienia,
• informację o zatrzymaniu zadatku albo żądaniu jego podwójnego zwrotu,
• termin zapłaty,
• numer rachunku bankowego.

Jeżeli strony nadal chcą wykonać umowę, mogą ustalić nowy termin bez uruchamiania mechanizmu zadatku.

Jak prawidłowo zapisać zadatek lub zaliczkę w umowie?

Umowa powinna jednoznacznie określać rodzaj wpłaty, jej wysokość, termin przekazania oraz skutki niewykonania zobowiązania. Sam tytuł przelewu nie powinien zastępować precyzyjnych postanowień umownych.

Przykładowa klauzula zadatku może brzmieć:

„Kupujący wpłaca sprzedającemu zadatek w wysokości 10 000 zł. W przypadku wykonania umowy zadatek zostanie zaliczony na poczet ceny. W razie niewykonania umowy zastosowanie znajdą zasady wynikające z art. 394 Kodeksu cywilnego”.

Przykładowy zapis dotyczący zaliczki:

„Zamawiający wpłaca wykonawcy zaliczkę w wysokości 5 000 zł na poczet wynagrodzenia. W przypadku rozwiązania lub niewykonania umowy niewykorzystana część zaliczki podlega zwrotowi”.

Umowa powinna również regulować:

• warunki i termin wykonania,
• sposób odbioru towaru lub usługi,
• przesłanki odstąpienia,
• sposób składania oświadczeń,
• termin zwrotu pieniędzy,
• odpowiedzialność za dodatkowe koszty,
• możliwość potrącenia roszczeń.

Nie warto stosować jednocześnie określeń „zadatek/zaliczka”. Taki zapis tworzy wątpliwości dotyczące skutków wpłaty i może prowadzić do sporu.

Ile powinien wynosić zadatek?

Przepisy nie określają jednej obowiązkowej wysokości zadatku ani procentu ceny. Kwota powinna być na tyle istotna, aby zabezpieczała wykonanie umowy, ale jednocześnie proporcjonalna do wartości transakcji i możliwych skutków rezygnacji.

W praktyce zadatek często wynosi od kilku do kilkunastu procent ceny. Nie jest to jednak ustawowa reguła. Strony mogą uzgodnić inną kwotę, uwzględniając rodzaj umowy, termin wykonania i ryzyko ponoszone przez każdą z nich.

Bardzo wysoki zadatek może zwiększać ryzyko sporu, szczególnie w relacji przedsiębiorca–konsument. Postanowienia umowy nie powinny prowadzić do rażącej dysproporcji praw i obowiązków ani nakładać wyłącznie na konsumenta nadmiernie dotkliwej sankcji. Kodeks cywilny wskazuje jako potencjalnie niedozwolone między innymi klauzule nakładające wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy przy rezygnacji oraz rażąco wygórowane sankcje.

Zadatek i zaliczka a odstąpienie konsumenta od umowy online

Konsument zawierający umowę na odległość może zasadniczo odstąpić od niej w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. Skuteczne skorzystanie z ustawowego prawa odstąpienia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanych płatności, niezależnie od tego, czy przedsiębiorca nazwał wpłatę zaliczką, czy zadatkiem.

Przedsiębiorca powinien zwrócić płatności niezwłocznie, zasadniczo nie później niż w ciągu 14 dni od otrzymania oświadczenia konsumenta. Zwrot następuje co do zasady tym samym sposobem płatności, którego użył konsument. 

Prawo odstąpienia nie dotyczy wszystkich umów. Wyjątki obejmują między innymi niektóre świadczenia wykonywane według indywidualnych cech konsumenta, usługi związane z konkretnym terminem, szybko psujące się towary oraz treści cyfrowe dostarczone po spełnieniu szczególnych warunków. 

Jeżeli przedsiębiorca rozpoczął wykonywanie usługi przed upływem terminu na odstąpienie na wyraźne żądanie konsumenta, może powstać obowiązek zapłaty proporcjonalnej części wynagrodzenia. Dlatego nie należy automatycznie stosować zasad zadatku bez sprawdzenia przepisów konsumenckich.

Zadatek i zaliczka w VAT

Na gruncie VAT zadatek i zaliczka są co do zasady traktowane podobnie. Jeżeli podatnik otrzyma całość lub część zapłaty przed dostawą towaru albo wykonaniem usługi, obowiązek podatkowy powstaje w chwili otrzymania pieniędzy w odniesieniu do otrzymanej kwoty.

Ustawa o VAT wymienia wprost między innymi przedpłatę, zaliczkę, zadatek i ratę. Oznacza to, że cywilnoprawne różnice między zadatkiem a zaliczką nie eliminują obowiązku rozliczenia podatku należnego od otrzymanej wpłaty. 

Przykład: przedsiębiorca otrzymał 12 300 zł zadatku brutto na usługę opodatkowaną stawką 23%. Powinien ustalić podatek należny zawarty w otrzymanej kwocie i wykazać go w odpowiednim okresie rozliczeniowym.

Jeżeli otrzymanie wpłaty podlega obowiązkowi fakturowania, fakturę dokumentującą część zapłaty wystawia się zasadniczo nie później niż 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu jej otrzymania. Przepisy przewidują jednak wyjątki dla określonych czynności.

Gdy umowa nie zostanie wykonana, a zaliczka lub zadatek zostaną zwrócone, podatnik może odpowiednio zmniejszyć podstawę opodatkowania. Ustawa o VAT uwzględnia zwrot całości lub części zapłaty otrzymanej przed sprzedażą, jeżeli ostatecznie do sprzedaży nie doszło. 

Jeśli przedsiębiorca zatrzymuje zadatek jako konsekwencję niewykonania umowy, rozliczenie VAT może zależeć od charakteru zatrzymanej kwoty i okoliczności sprawy. Trzeba ustalić, czy jest to wynagrodzenie za świadczenie, czy rekompensata niezwiązana bezpośrednio z opodatkowaną dostawą lub usługą.

Chcesz zlecić nam prawidłowe rozliczenie faktur zaliczkowych, zadatków i zwrotów?
W celu uzgodnienia szczegółów napisz do nas:
📧 biuro@efekta.waw.pl

Możesz również dowiedzieć się więcej na stronie biura rachunkowego EFEKTA.

Zadatek i zaliczka w PIT oraz CIT

Wpłaty pobrane na poczet dostaw towarów lub usług, które zostaną wykonane w kolejnych okresach, zasadniczo nie stanowią jeszcze przychodu podatkowego w PIT ani CIT. Przychód powstaje najczęściej w związku z wykonaniem świadczenia, a nie z samym otrzymaniem zwrotnej wpłaty.

Ustawa o PIT wyłącza z przychodów pobrane wpłaty na poczet dostaw towarów i usług, które zostaną wykonane w następnych okresach sprawozdawczych. Analogiczną regulację zawiera ustawa o CIT. 

Otrzymana zaliczka lub zadatek może być zatem rozliczony inaczej w VAT niż w podatku dochodowym:

• w VAT obowiązek może powstać już w chwili otrzymania pieniędzy,
• w PIT lub CIT kwota nie musi być przychodem do czasu wykonania świadczenia,
• po wykonaniu umowy wpłata staje się częścią ceny i przychodu,
• zwrócona wpłata nie staje się definitywnym przysporzeniem przedsiębiorcy.

Jeżeli przedsiębiorca skutecznie zatrzyma zadatek, kwota traci charakter zwrotny. W takim przypadku należy ocenić moment powstania przychodu podatkowego z tytułu definitywnie zatrzymanych środków.

Po stronie wpłacającego zaliczka nie jest zwykle kosztem tylko dlatego, że została przekazana. Wydatek może zostać rozliczony po wykonaniu dostawy lub usługi, jeżeli spełnia ogólne warunki zaliczenia go do kosztów. Podatkowe rozliczenie utraconego zadatku wymaga odrębnej analizy przyczyny niewykonania umowy i związku wydatku z działalnością.

Jak udokumentować wpłatę zadatku lub zaliczki?

Wpłatę należy potwierdzić umową, przelewem, pokwitowaniem albo dokumentem kasowym oraz – gdy wymagają tego przepisy – fakturą. Dokumentacja powinna jednoznacznie określać, czy pieniądze stanowią zadatek, czy zaliczkę.

W przypadku przelewu w tytule warto podać:

• „zadatek zgodnie z umową z dnia…” albo
• „zaliczka na poczet faktury/zamówienia nr…”.

Przy płatności gotówką odbiorca powinien wystawić pokwitowanie. Dokument powinien zawierać dane stron, kwotę liczbowo i słownie, datę, tytuł wpłaty oraz podpis osoby przyjmującej pieniądze.

Samo potwierdzenie przelewu dowodzi przekazania środków, ale nie zawsze rozstrzyga o ich charakterze. Najważniejsza pozostaje umowa i zgodny zamiar stron.

Przykłady zadatku i zaliczki w praktyce

Wybór właściwej formy zależy od tego, czy wpłata ma wyłącznie finansować część realizacji, czy również zabezpieczać strony przed nieuzasadnioną rezygnacją. Im większe koszty przygotowań i ryzyko utraty innego klienta, tym częściej strony wybierają zadatek.

Zakup mieszkania

Kupujący wpłaca 30 000 zł zadatku przy umowie przedwstępnej. Jeżeli bez przewidzianej w umowie przyczyny rezygnuje z zakupu, sprzedawca może zatrzymać kwotę. Jeżeli sprzedawca sprzeda lokal innej osobie, kupujący może domagać się 60 000 zł.

Usługa remontowa

Klient wpłaca 10 000 zł zaliczki na zakup materiałów. Wykonawca powinien rozliczyć wydatki oraz zaliczyć wpłatę na wynagrodzenie. Jeśli umowa zostanie rozwiązana, niewykorzystana część pieniędzy powinna zostać zwrócona.

Organizacja wesela

Zadatek zabezpiecza rezerwację terminu sali. Jeżeli klient bez podstawy rezygnuje, przedsiębiorca może odstąpić od umowy i zatrzymać wpłatę. Umowa powinna jednak jasno rozróżniać zadatek od opłaty rezerwacyjnej i innych kosztów.

Zakup samochodu

Kupujący wpłaca zaliczkę, ale sprzedawca nie dostarcza samochodu. Kupujący może żądać zwrotu wpłaty i ewentualnego odszkodowania, lecz nie podwójnej kwoty.

Zamówienie produktu na wymiar

Przy produkcie przygotowywanym według indywidualnej specyfikacji przedsiębiorca może pobrać zaliczkę na materiały i zadatek zabezpieczający wykonanie umowy. Obie kwoty muszą być w umowie wyraźnie rozdzielone.

Zadatek a zaliczka a faktura korygująca przy zwrocie wpłaty

Jeśli od otrzymanej zaliczki lub zadatku wystawiono fakturę zaliczkową, a transakcja nie doszła do skutku, zwrot pieniędzy dokumentuje się fakturą korygującą zmniejszającą podstawę opodatkowania. Bez takiej korekty przedsiębiorca formalnie wykazuje VAT od kwoty, której już nie posiada, dlatego rozliczenie zwrotu trzeba przeprowadzić w miesiącu jego dokonania.

Zadatek przy umowie przedwstępnej zakupu nieruchomości a PCC

Sam zadatek wpłacony przy umowie przedwstępnej nie rodzi jeszcze podatku od czynności cywilnoprawnych — obowiązek PCC powstaje dopiero przy zawarciu właściwej umowy sprzedaży nieruchomości. Warto o tym pamiętać przy transakcjach między osobami prywatnymi, gdzie to kupujący płaci 2% PCC od wartości rynkowej nabywanej nieruchomości.

Porada specjalisty Biura Rachunkowego EFEKTA

W tym temacie najwięcej kłopotów bierze się z jednego słowa wpisanego w tytule przelewu. Klientom powtarzamy: o skutkach nie decyduje nazwa, lecz treść umowy — jeśli chcesz, żeby wpłata zabezpieczała kontrakt i mogła przepaść lub wracać w podwójnej wysokości, musi to być zadatek i musi być tak nazwany w umowie, z odesłaniem do art. 394 Kodeksu cywilnego. Nie stosujcie nigdy zbitki „zadatek/zaliczka” — to prosta droga do sporu, bo nikt później nie wie, jakie zasady obowiązują. Z perspektywy podatkowej uczulamy na rozjazd między VAT a dochodowym: VAT od zaliczki czy zadatku rozliczacie zwykle już w chwili wpłaty, ale w PIT i CIT ta sama kwota najczęściej nie jest jeszcze przychodem, dopóki nie wykonacie świadczenia. I ostatnia rzecz przy sprzedaży konsumentom — ustawowe prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość jest silniejsze niż nazwa „zadatek”; jeśli konsument skutecznie odstąpi, wpłatę trzeba mu zwrócić.

— zespół doradców Biura Rachunkowego EFEKTA

Jak odzyskać zadatek lub zaliczkę?

W pierwszej kolejności należy wysłać drugiej stronie pisemne wezwanie do zapłaty lub zwrotu pieniędzy. Dokument powinien wskazywać podstawę żądania, kwotę, termin płatności i konsekwencje braku dobrowolnego rozliczenia.

W przypadku zadatku konieczne może być wcześniejsze lub jednoczesne złożenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Żądając podwójnej kwoty, należy wskazać, dlaczego to druga strona odpowiada za niewykonanie zobowiązania.

Do wezwania warto dołączyć:

• kopię umowy,
• potwierdzenie wpłaty,
• korespondencję ze stroną,
• dokumenty potwierdzające niewykonanie umowy,
• oświadczenie o odstąpieniu.

Jeżeli wezwanie okaże się bezskuteczne, roszczenia można dochodzić przed sądem. Konsument może również skorzystać z pomocy miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, jeżeli spór dotyczy umowy zawartej z przedsiębiorcą.

Chcesz porozmawiać o rozliczeniu zadatku lub zaliczki w firmie? Zadzwoń:
📞+48 22 403 40 98
📞 +48 604 501 507

FAQ – najczęstsze pytania o zadatek i zaliczkę

Co jest lepsze – zadatek czy zaliczka?

Zadatek lepiej zabezpiecza wykonanie umowy, ponieważ jego utrata albo obowiązek podwójnego zwrotu motywują strony do wywiązania się ze zobowiązań. Zaliczka jest korzystniejsza, gdy strony chcą zachować większą swobodę rozwiązania umowy.

Czy zaliczka przepada, gdy kupujący rezygnuje?

Nie przepada automatycznie. Powinna zostać zwrócona, ale sprzedawca może odrębnie dochodzić odszkodowania lub potrącić prawidłowo istniejącą wierzytelność.

Czy zadatek zawsze trzeba zwrócić podwójnie?

Nie. Podwójny zwrot dotyczy sytuacji, gdy za niewykonanie umowy odpowiada strona, która zadatek otrzymała, a druga strona skutecznie korzysta z uprawnień przewidzianych w art. 394 Kodeksu cywilnego.

Co się dzieje z zadatkiem, gdy obie strony rezygnują?

Jeżeli strony zgodnie rozwiązują umowę, zadatek powinien zostać zwrócony w nominalnej wysokości. Nie powstaje obowiązek zapłaty jego dwukrotności.

Czy zadatek może wynosić 50% ceny?

Prawo nie określa stałego limitu procentowego. Bardzo wysoki zadatek może jednak zwiększać ryzyko sporu i powinien być proporcjonalny do wartości oraz charakteru transakcji.

Czy nazwa w tytule przelewu przesądza o rodzaju wpłaty?

Nie zawsze. Tytuł przelewu jest dowodem, ale podstawowe znaczenie ma treść umowy i zgodny zamiar stron.

Czy można zmienić zaliczkę w zadatek?

Tak, strony mogą zawrzeć porozumienie zmieniające charakter wpłaty. Najbezpieczniej zrobić to pisemnie i dokładnie określić skutki niewykonania umowy.

Czy od zadatku wystawia się fakturę?

Jeżeli wpłata została otrzymana przed opodatkowaną dostawą lub usługą i przepisy wymagają jej udokumentowania, wystawia się fakturę dotyczącą otrzymanej części zapłaty. Cywilnoprawna nazwa „zadatek” nie wyłącza zasad VAT. 

Czy od zaliczki trzeba zapłacić VAT?

Co do zasady tak, jeżeli zaliczka dotyczy konkretnej, możliwej do zidentyfikowania dostawy lub usługi podlegającej VAT. Obowiązek podatkowy powstaje w odniesieniu do otrzymanej kwoty.

Czy wpłata rezerwacyjna jest zadatkiem?

Nie automatycznie. Skutki opłaty rezerwacyjnej zależą od treści umowy. Jeżeli strony chcą zastosować zasady zadatku, powinny zapisać to jednoznacznie.

Czy konsument traci zadatek po odstąpieniu od zakupu internetowego?

Nie powinien go tracić tylko dlatego, że przedsiębiorca nazwał wpłatę zadatkiem. Jeżeli konsument skutecznie korzysta z ustawowego prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość, przedsiębiorca powinien rozliczyć zwrot zgodnie z ustawą o prawach konsumenta. 

Czy można żądać jednocześnie podwójnego zadatku i wykonania umowy?

Mechanizm podwójnego zadatku jest związany z odstąpieniem od umowy. Strona powinna zdecydować, czy chce doprowadzić do wykonania zobowiązania, czy odstąpić i skorzystać z rozliczenia zadatku.