Urlop ojcowski na własnej działalności – czy przedsiębiorca ma do niego prawo i jak go rozliczyć

Przedsiębiorca prowadzący własną działalność gospodarczą może skorzystać z uprawnienia, które potocznie nazywa się urlopem ojcowskim, ale w praktyce nie jest to urlop udzielany przez pracodawcę. Na JDG chodzi o zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego, wypłacany przez ZUS. Żeby otrzymać zasiłek, przedsiębiorca musi podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, a samo świadczenie przysługuje także ubezpieczonym niebędącym pracownikami.

Urlop ojcowski przysługuje w wymiarze 14 dni i można go wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach po co najmniej 7 dni. Trzeba to zrobić najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia, a przy przysposobieniu – w ciągu 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat. Prawo to jest niezależne od uprawnień matki dziecka.

Najważniejsze wnioski

• Przedsiębiorca może otrzymać z ZUS zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego, ale nie jest to urlop w sensie kadrowym od pracodawcy.
• Świadczenie przysługuje przez 14 dni i wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.
• Nie ma 90-dniowego okresu wyczekiwania jak przy zasiłku chorobowym – zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od długości ubezpieczenia chorobowego. 
• W okresie pobierania zasiłku z tytułu działalności co do zasady nie opłacasz obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne, ale obowiązkowe pozostaje ubezpieczenie zdrowotne.
• W praktyce trzeba pamiętać nie tylko o wniosku ZAO i druku Z-3b, ale także o technicznych zgłoszeniach ZUS ZWUA, ZUS ZZA i po zakończeniu świadczenia ponownie ZUS ZUA.

Urlop ojcowski na działalności gospodarczej

Tak, osoba prowadząca działalność gospodarczą może skorzystać z urlopu ojcowskiego w potocznym znaczeniu. Formalnie przedsiębiorca nie dostaje urlopu od pracodawcy, tylko otrzymuje zasiłek macierzyński za okres ustalony przez kodeks pracy jako okres urlopu ojcowskiego. 

To rozróżnienie jest bardzo ważne. Kodeks pracy reguluje prawo do urlopu ojcowskiego dla pracowników, ale ZUS stosuje te same zasady co do długości i terminu również wobec ubezpieczonych niebędących pracownikami. Właśnie dlatego przedsiębiorca może ubiegać się o świadczenie z ZUS, mimo że nie ma pracodawcy, który udzielłby mu urlopu.

W praktyce na B2B i na JDG mówi się więc o urlopie ojcowskim, choć od strony prawnej chodzi o świadczenie z ubezpieczenia chorobowego. To ważne również dla księgowości, bo inaczej wygląda sam wniosek, rozliczenie składki i zgłoszenia do ZUS niż u pracownika etatowego.

Kiedy przedsiębiorca może skorzystać z urlopu ojcowskiego?

Przedsiębiorca może skorzystać z urlopu ojcowskiego przez 14 dni, najpóźniej do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy życia. W przypadku adopcji termin wynosi 12 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, ale nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.

Urlop ojcowski można wykorzystać jednorazowo albo w nie więcej niż 2 częściach, z których każda musi trwać co najmniej tydzień. To prawo jest wyłączne i samodzielne, więc matka dziecka nie może go przejąć, a status zawodowy matki nie odbiera ojcu uprawnienia.

Ważne jest też to, że przy zasiłku macierzyńskim nie obowiązuje okres wyczekiwania znany z L4. Jeżeli przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu chorobowemu, zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, jak długo trwało ubezpieczenie. Trzeba jednak pilnować rozliczeń z ZUS, bo zaległości składkowe powyżej 1% minimalnego wynagrodzenia mogą zablokować wypłatę świadczenia do czasu spłaty.

Jakie są korzyści finansowe urlopu ojcowskiego?

Najważniejsza korzyść finansowa to zasiłek macierzyński wypłacany przez ZUS w wysokości 100% podstawy wymiaru zasiłku. Druga korzyść to brak obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności w okresie pobierania świadczenia.

Dla przedsiębiorcy oznacza to, że może otrzymać realne wsparcie pieniężne za 14 dni opieki po narodzinach dziecka, a jednocześnie obniżyć bieżące obciążenia ZUS po stronie ubezpieczeń społecznych. W praktyce zysk zależy od tego, od jakiej podstawy opłacał składki na ubezpieczenie chorobowe i w jakich miesiącach wypada okres urlopu ojcowskiego. 

To uprawnienie jest też niezależne od tego, czy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego. Ojciec może więc skorzystać z urlopu ojcowskiego równolegle, ponieważ to odrębne prawo do urlopu i odrębne świadczenie. 

Zasiłek ojcowski z ZUS

Potocznie mówi się zasiłek ojcowski, ale ZUS wypłaca tu zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego. Przysługuje on także osobom, które prowadzą działalność gospodarczą, jeśli są objęte ubezpieczeniem chorobowym. 

Wysokość świadczenia wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. Dla ubezpieczonych niebędących pracownikami podstawę stanowi przeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy poprzedzających powstanie prawa do świadczenia, czyli co do zasady kwota, od której opłacana była składka chorobowa, po odliczeniu 13,71%. 

To ważna różnica względem wielu innych świadczeń. Przy urlopie ojcowskim przedsiębiorca nie dostaje 70% ani 80%, tylko pełne 100% podstawy. Jednocześnie ZUS zaznacza, że podwyższenie do poziomu świadczenia rodzicielskiego nie dotyczy osób pobierających zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego.

Obniżenie składek społecznych ZUS

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego z tytułu urlopu ojcowskiego z tytułu działalności wyłączony jest obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych, a dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje z mocy ustawy. W tym czasie obowiązkowe pozostaje tylko ubezpieczenie zdrowotne. 

To oznacza, że przedsiębiorca może obniżyć składki na ubezpieczenie społeczne, bo w okresie pobierania świadczenia nie opłaca ich obowiązkowo z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Z perspektywy praktycznej to jedna z największych korzyści finansowych urlopu ojcowskiego na własnej działalności. 

Bardzo ważna jest jednak technika zgłoszeń. ZUS wskazuje, że po nabyciu prawa do zasiłku należy złożyć ZUS ZWUA, następnie ZUS ZZA do zdrowotnego, a po zakończeniu okresu pobierania świadczenia ponownie się wyrejestrować i wrócić do ubezpieczeń, w tym – jeśli chcesz dalej mieć chorobowe – zgłosić się ponownie na ZUS ZUA.

Łączna kwota zasiłku i oszczędności

Łączny finansowy efekt urlopu ojcowskiego przedsiębiorcy to suma zasiłku z ZUS oraz oszczędności na składkach społecznych za okres pobierania świadczenia. Nie da się podać jednej kwoty dla wszystkich, bo zależy ona od podstawy wymiaru zasiłku i od tego, jak rozłożysz 14 dni w miesiącu lub w dwóch miesiącach.

Praktycznie wygląda to tak: jeśli Twoja podstawa wymiaru zasiłku wynosi przykładowo 6 000 zł miesięcznie, to świadczenie za 14 dni będzie odpowiadało części tej miesięcznej podstawy, bo zasiłek przysługuje za konkretny okres, a nie za cały miesiąc z automatu. Do tego dochodzi efekt składkowy, bo w czasie pobierania świadczenia z tytułu działalności nie masz obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, choć nadal zostaje składka zdrowotna. To jest wniosek wynikający z zasad liczenia podstawy i z zasad podlegania ubezpieczeniom w czasie zasiłku.

Jeżeli chcesz policzyć realną kwotę dla swojej firmy, trzeba sprawdzić trzy rzeczy: podstawę, od której opłacałeś ubezpieczenie chorobowe, dokładne dni urlopu oraz to, czy okres 14 dni mieści się w jednym miesiącu rozliczeniowym czy przechodzi na kolejny. To ma znaczenie dla deklaracji ZUS DRA i dla tego, jak rozliczysz składki na ubezpieczenie. 

Chcesz wiedzieć więcej? Skontaktuj się z nami – odpowiemy na Twoje pytania.

Czy na urlopie ojcowskim można pracować?

Tak, przedsiębiorca może nadal prowadzić działalność i uzyskiwać przychody w okresie pobierania zasiłku. Właśnie dlatego na JDG urlop ojcowski nie działa tak samo jak urlop pracownika etatowego.

To jedna z najważniejszych różnic między etatem a własną działalność gospodarczą. Przedsiębiorca nie ma pracodawcy, który zwalnia go od pracy, tylko pobiera świadczenie z ZUS za okres odpowiadający urlopowi ojcowskiemu. Z punktu widzenia prawa ubezpieczeniowego może więc dalej prowadzić własną działalność gospodarczą i osiągać przychody z działalności gospodarczej, choć w praktyce wielu ojców wykorzystuje ten czas po prostu na opiekę nad dzieckiem. 

To też dobra odpowiedź na pytanie, czy na B2B jest urlop ojcowski. Jest, ale bardziej jako zasiłek i uprawnienie z ZUS niż klasyczny urlop od wykonywania pracy.

Jakie dokumenty należy złożyć w ZUS?

Podstawowy wniosek to ZAO, czyli wniosek o zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego. Jeżeli zasiłek wypłaca ZUS, przedsiębiorca składa też zaświadczenie płatnika składek Z-3b.

Do dokumentów trzeba dołączyć akt urodzenia dziecka albo odpowiedni dokument adopcyjny. Gdy składasz ZAO, odrębne oświadczenie o tym, czy zasiłek za okres urlopu ojcowskiego został pobrany z innego tytułu, nie jest już potrzebne.

ZUS wskazuje też termin: jeśli jesteś ubezpieczony z innego tytułu niż stosunek pracy, wniosek o zasiłek macierzyński należy złożyć najpóźniej przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku. W praktyce najwygodniej zrobić to przez PUE ZUS / eZUS. 

Warto pamiętać również o dokumentach zgłoszeniowych po stronie ubezpieczeń. Jeżeli masz prawo do świadczenia z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, po jego rozpoczęciu i po zakończeniu musisz odpowiednio obsłużyć ZUS ZWUA, ZUS ZZA i później ZUS ZUA. To element, o którym przedsiębiorcy często zapominają. 

Urlop ojcowski JDG – ile wynosi?

Urlop ojcowski przedsiębiorcy wynosi 14 dni, czyli 2 tygodnie. Można go wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach, z których żadna nie może być krótsza niż 7 dni.

Zasiłek za ten okres wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. To oznacza, że przedsiębiorca nie dostaje obniżonego świadczenia jak przy części innych uprawnień rodzicielskich. 

Warto też doprecyzować, że termin 14 dni oznacza 14 dni kalendarzowych, a nie roboczych. Dla przedsiębiorcy ma to praktyczne znaczenie przy planowaniu wniosku, zgłoszeń do ZUS i rozliczeń w deklaracji ZUS DRA. Zasady podziału na części mają zastosowanie również do ubezpieczonych niebędących pracownikami. 

Urlop ojcowski – co trzeba zrobić?

Najpierw sprawdź, czy podlegasz ubezpieczeniu chorobowemu i czy nie masz zaległości w ZUS przekraczających ustawowy limit. Potem złóż wniosek ZAO przed rozpoczęciem korzystania z zasiłku i dołącz wymagane dokumenty.

Następnie dopilnuj dokumentów składkowych: Z-3b, a przy zmianie tytułu ubezpieczenia także ZUS ZWUA i ZUS ZZA. Po zakończeniu okresu pobierania świadczenia pamiętaj o ponownym zgłoszeniu do chorobowego na ZUS ZUA, jeśli chcesz zachować ciągłość tego ubezpieczenia.

To właśnie ten ostatni etap bywa najczęściej pomijany. ZUS wyraźnie wskazuje, że dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje z mocy ustawy od pierwszego dnia, od którego przysługuje zasiłek macierzyński, także za okres urlopu ojcowskiego. Jeśli nie zgłosisz się ponownie w terminie, możesz stracić ciągłość ubezpieczenia chorobowego. 

Urlop ojcowski na własnej działalności – ważne kwestie

Prawo do urlopu ojcowskiego jest niezależne od tego, czy matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo w ogóle jest pracownicą. To samodzielne prawo ojca. 

Przedsiębiorca nie ma pracodawcy, więc nie składa wniosku o urlop do firmy, tylko wniosek o świadczenie do ZUS. Jednocześnie może nadal prowadzić działalność gospodarczą, ale musi prawidłowo rozliczyć składki i dokumenty zgłoszeniowe.

W praktyce najważniejsze są cztery rzeczy: zachować termin 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, mieć aktywne ubezpieczenie chorobowe, złożyć właściwe dokumenty do ZUS i nie zapomnieć o ponownym zgłoszeniu do chorobowego po zakończeniu zasiłku. To właśnie decyduje, czy urlop ojcowski dla przedsiębiorcy będzie prostym świadczeniem, czy źródłem niepotrzebnych błędów w rozliczeniach.

Chcesz zlecić nam rozliczenia ZUS i księgowość swojej firmy?
W celu uzgodnienia szczegółów napisz do nas:
📧 biuro@efekta.waw.pl

lub dowiedz się więcej na stronie biura rachunkowego EFEKTA.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Ile wynosi urlop ojcowski na własnej działalności?

Urlop ojcowski na JDG wynosi 14 dni, czyli 2 tygodnie. Można go wykorzystać jednorazowo albo w dwóch częściach po minimum 7 dni.

Czy osoba prowadząca działalność może skorzystać z urlopu ojcowskiego?

Tak. Osoba prowadząca działalność gospodarczą może otrzymać zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego, jeśli podlega ubezpieczeniu chorobowemu.

Czy na B2B jest urlop ojcowski?

Tak, ale nie w sensie urlopu od pracodawcy. Na B2B i JDG chodzi o świadczenie z ZUS, a nie o klasyczny urlop pracowniczy.

Czy ZUS płaci za urlop ojcowski?

Tak. ZUS wypłaca zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego, a jego wysokość wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. 

Czy trzeba mieć 90 dni ubezpieczenia chorobowego?

Nie. Zasiłek macierzyński przysługuje niezależnie od tego, jak długo trwa ubezpieczenie chorobowe. To ważna różnica względem zasiłku chorobowego.

Czy na urlopie ojcowskim można pracować?

Tak, przedsiębiorca może nadal prowadzić działalność i uzyskiwać przychody. Na własnej działalności nie ma tu takiego modelu jak przy pracowniczym zwolnieniu od pracy udzielanym przez pracodawcę. 

Jakie dokumenty należy złożyć?

Najczęściej ZAO, Z-3b oraz dokument potwierdzający narodziny dziecka albo przysposobienie. W praktyce często dochodzą też zgłoszenia ZUS ZWUA, ZUS ZZA i po zakończeniu świadczenia ZUS ZUA.

Czy matka dziecka musi korzystać z urlopu macierzyńskiego, żeby ojciec miał prawo do urlopu ojcowskiego?

Nie. Prawo do urlopu ojcowskiego jest samodzielnym prawem ojca i nie zależy od uprawnień matki dziecka. 

Chcesz porozmawiać? Zadzwoń:
📞+48 22 403 40 98
📞 +48 604 501 507