Ulga na złe długi – jak odzyskać podatek VAT i PIT przy niezapłaconych fakturach

Ulga na złe długi pozwala wierzycielowi odzyskać podatek VAT od sprzedaży, za którą kontrahent nie zapłacił, a jednocześnie nakłada obowiązki na dłużnika, który odliczył VAT z niezapłaconej faktury. W 2026 roku w VAT podstawowy termin to 90 dni od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze, a po stronie sprzedawcy trzeba dodatkowo pilnować m.in. 3-letniego limitu liczonego od końca roku, w którym wystawiono fakturę. W podatkach dochodowych działa podobny mechanizm dla PIT i CIT, ale tam korekty dokonuje się w zeznaniu rocznym, a nie w JPK_V7.

Najkrótsza odpowiedź brzmi więc tak: skorzystanie z ulgi w VAT pozwala obniżyć podstawę opodatkowania oraz podatek należny u wierzyciela, gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta, a po stronie dłużnika oznacza obowiązek korekty odliczonego VAT. Jeżeli należność później zostanie zapłacona, obie strony wracają z korektą w rozliczeniu za okres zapłaty.

Najważniejsze wnioski

• W VAT nieściągalność jest uprawdopodobniona, gdy wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta w żadnej formie w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu płatności.
• Wierzyciel może skorygować podstawę opodatkowania i VAT należny, jeśli m.in. na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej jest czynnym podatnikiem VAT, a od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 3 lata, licząc od końca roku jej wystawienia. 
• Dłużnik ma obowiązek skorygować odliczony VAT w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od dnia upływu terminu płatności, chyba że zapłaci najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego. 
• Po zapłacie albo zbyciu należności wierzyciel musi odwrócić ulgę, a dłużnik może odzyskać skorygowany VAT naliczony.
• W CIT i PIT ulga na złe długi działa przez korektę podstawy opodatkowania albo straty w zeznaniu rocznym po 90 dniach od terminu płatności. 
• W JPK_V7 korekty z tytułu ulgi na złe długi wykazuje się na podstawie poszczególnych faktur; nie stosuje się oznaczenia WEW ani oznaczeń procedur.

Czym jest ulga na złe długi w podatku VAT?

Ulga na złe długi w VAT to mechanizm, który pozwala wierzycielowi odzyskać zapłacony wcześniej podatek VAT należny od sprzedaży, której kontrahent nie opłacił. Nie jest to automatyczny zwrot z urzędu, tylko korekta rozliczenia VAT. 

Z punktu widzenia ustawy o VAT chodzi o możliwość, aby podatnik skorygował podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego z tytułu dostawy towaru lub świadczenia usług, gdy nieściągalność wierzytelności została uprawdopodobniona. Ustawa mówi wprost, że dzieje się tak wtedy, gdy należność nie została zapłacona ani zbyta w żadnej formie przez 90 dni od terminu płatności.

Czym jest ulga na złe długi w VAT?

W praktyce ulga na złe długi w VAT działa po dwóch stronach transakcji. Dla wierzyciela to prawo do obniżenia VAT należnego, a dla dłużnika – obowiązek skorygowania wcześniej odliczonego podatku naliczonego.

To oznacza, że odpowiedź na pytanie czy można odliczyć VAT od niezapłaconych faktur? brzmi różnie zależnie od strony transakcji. Sprzedawca może odzyskać VAT od nieuregulowanych należności, ale nabywca po upływie ustawowego terminu 90 dni nie może bez końca utrzymywać odliczenia VAT z faktury, której nie zapłacił.

Czym jest ulga na złe długi w CIT?

W CIT i PIT ulga na złe długi nie działa przez korektę VAT, tylko przez zmianę podstawy opodatkowania albo straty. Wierzyciel może zmniejszyć dochód, a dłużnik musi go zwiększyć, jeżeli zobowiązanie pozostaje nieuregulowane przez 90 dni od terminu płatności.

W CIT podstawą jest art. 18f ustawy, a w PIT art. 26i. W obu ustawach mechanizm jest zbliżony: wierzyciel koryguje wartość zaliczaną do przychodów należnych, a dłużnik koryguje wartość zobowiązania zaliczoną do kosztów uzyskania przychodów; jeśli podatnik ma stratę, koryguje właśnie stratę. Co ważne, przepisy te nie stosują się do transakcji handlowych między podmiotami powiązanymi. 

Ulga na złe długi w VAT przy sprzedaży przed 1 października 2021 roku

Dla sprzedaży sprzed 1 października 2021 roku trzeba uważać na zmianę przepisów. Od 1 października 2021 r. weszła nowelizacja, która uprościła ulgę na złe długi w VAT, a obecne brzmienie art. 89a pokazuje, że część dawnych warunków została uchylona. 

Najbezpieczniejsza praktyka jest taka, aby przy starszych fakturach nie opierać się wyłącznie na dzisiejszym brzmieniu ustawy. Jeżeli chcesz rozliczyć bardzo starą należność, sprawdź stan prawny właściwy dla okresu, którego dotyczy korekta, bo po 1 października 2021 r. zasady ulgi stały się mniej restrykcyjne niż wcześniej. To jest wniosek wynikający z samej nowelizacji i z tego, że w aktualnym art. 89a kilka dawnych punktów figuruje już jako uchylone.

Ulga na złe długi w VAT w 2026 roku

W 2026 roku kluczowy jest nadal termin 90 dni. Jeżeli należność nie została zapłacona ani zbyta w żadnej formie przez 90 dni od terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze, nieściągalność jest uprawdopodobniona. 

Jak liczyć 90 dni ulgi na złe długi? W praktyce liczysz od dnia następującego po terminie płatności. Jeżeli termin płatności przypada 10 stycznia, to 90. dzień wypada 10 kwietnia; przy VAT dłużnik bada wtedy okres rozliczeniowy, w którym ten dzień upływa, a wierzyciel może rozliczyć ulgę za okres, w którym nieściągalność uznaje się za uprawdopodobnioną, o ile do dnia złożenia pliku należność nadal nie została uregulowana albo zbyta.

Ulga na złe długi w VAT w 2026 roku po stronie sprzedawcy-wierzyciela

Po stronie sprzedawcy ulga na złe długi to prawo, a nie obowiązek. Wierzyciel może skorygować podstawę opodatkowania oraz podatek należny, gdy spełni wszystkie warunki z art. 89a ustawy o VAT. 

Najważniejsze warunki są trzy. Po pierwsze, wierzytelność nie została uregulowana przez co najmniej 90 dni. Po drugie, na dzień poprzedzający dzień złożenia deklaracji podatkowej wierzyciel musi być czynnym podatnikiem VAT. Po trzecie, od daty wystawienia faktury dokumentującej wierzytelność nie upłynęły 3 lata, licząc od końca roku, w którym faktura została wystawiona. Korekta może być dokonana w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność została uprawdopodobniona, pod warunkiem że do dnia złożenia deklaracji podatkowej należność nie została zapłacona ani zbyta. 

Ulga na złe długi u wierzyciela i dłużnika w VAT w 2026 roku

W 2026 roku po stronie wierzyciela ulga jest prawem, a po stronie dłużnika korekta jest obowiązkiem. To podstawowa różnica, którą trzeba dobrze rozumieć przy każdej niezapłaconej fakturze.

Dłużnik musi skorygować odliczony VAT w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od dnia upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Nie robi tej korekty tylko wtedy, gdy zapłaci najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął ten 90. dzień. Jeżeli zapłata była częściowa, korekta dotyczy tylko nieuregulowanej części należności. 

Co z ulgą na złe długi po uregulowaniu należności?

Jeżeli należność później zostanie zapłacona albo zbyta, ulga nie zostaje na stałe. Wierzyciel musi odwrócić korektę VAT należnego, a dłużnik odzyskuje prawo do zwiększenia podatku naliczonego. 

Po stronie wierzyciela oznacza to obowiązek, aby zwiększyć podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana lub zbyta. Po stronie dłużnika oznacza to prawo do zwiększenia kwoty podatku naliczonego w rozliczeniu za okres zapłaty. Przy częściowej zapłacie obie korekty wykonuje się tylko w odpowiedniej części. 

Ulga na złe długi z tytułu niezapłaconych wydatków

Ta część dotyczy przede wszystkim dłużnika w podatkach dochodowych. Jeżeli zaliczyłeś wydatek do kosztów, a nie zapłaciłeś go przez 90 dni od terminu płatności, musisz skorygować rozliczenie w CIT albo PIT. 

W praktyce u dłużnika w CIT/PIT zwiększa się podstawę opodatkowania albo zmniejsza stratę. Jeżeli zobowiązanie zostanie potem uregulowane, korektę odwraca się w zeznaniu za rok zapłaty. To jest odpowiednik VAT-owej korekty po stronie nabywcy, tylko rozliczany w podatku dochodowym. 

Kiedy można skorzystać z ulgi na złe długi?

W VAT wierzyciel może skorzystać z ulgi wtedy, gdy upłynęło 90 dni od terminu płatności, nadal brak zapłaty, a do dnia złożenia JPK wierzytelność nie została uregulowana lub zbyta. Dodatkowo wierzyciel musi być czynnym podatnikiem VAT na dzień poprzedzający złożenie korekty i zmieścić się w limicie 3 lat od końca roku wystawienia faktury.

Jeżeli nabywcą był podmiot inny niż czynny podatnik VAT, ustawa przewiduje osobny tryb z art. 89a ust. 2a. Wtedy korekta może być dokonana tylko wtedy, gdy wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana do egzekucji, wpisana do rejestru długów albo gdy wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką. Właśnie tu w praktyce pojawiają się sytuacje związane z postępowaniem upadłościowym lub likwidacją, ale już w innym układzie niż dawniej.  

Ile można zyskać?

W VAT zysk jest najłatwiejszy do policzenia: odzyskujesz VAT z nieuregulowanej części należności. Jeżeli niezapłacona faktura opiewa na 12 300 zł brutto, w tym 2 300 zł VAT, to wierzyciel może obniżyć podatek należny o 2 300 zł i podstawę opodatkowania o 10 000 zł. To wynika wprost z mechanizmu korekty podstawy i podatku.

W PIT i CIT korzyść zależy już od stawki podatku i od tego, czy podatnik ma dochód, czy stratę. Sama ulga nie zwraca całej niezapłaconej kwoty netto, tylko koryguje podstawę opodatkowania albo stratę, więc realny efekt finansowy zależy od formy opodatkowania przedsiębiorcy.

Czy dłużnik musi być podatnikiem VAT czynnym – szczególne przypadki przy upadłości i likwidacji

Warunki stosowania ulgi na złe długi różnią się w zależności od statusu dłużnika. Co do zasady, wierzyciel korzystający z korekty VAT nie musi już weryfikować, czy nabywca jest podatnikiem VAT czynnym – wymóg ten został uchylony nowelizacją z 2021 roku. Przepisy przewidują jednak osobny tryb w sytuacjach szczególnych: jeżeli w dniu poprzedzającym złożenie deklaracji dłużnik jest w trakcie postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji, wierzyciel może mimo to skorzystać z ulgi, o ile spełni pozostałe warunki ustawowe.

Warto przy tym pamiętać, że w przypadku należności od podmiotów niebędących czynnymi podatnikami VAT, ustawa nakłada dodatkowe wymagania – konieczne jest m.in. potwierdzenie wierzytelności prawomocnym orzeczeniem sądu albo jej wpis do rejestru długów. Osobnej uwagi wymaga sytuacja, gdy ogłoszono upadłość konsumencką nabywcy – taki przypadek może otwierać drogę do korekty nawet bez wyroku sądowego, ale tu decydujący jest zawsze stan faktyczny i właściwy przepis dla okresu, którego dotyczy rozliczenie.

Dlatego każdorazowo przed skorzystaniem z ulgi wobec dłużnika upadłościowego lub w trakcie likwidacji warto zweryfikować aktualny status postępowania oraz odpowiedni tryb korekty w JPK_V7.

Jak odzyskać VAT od nieuregulowanych należności? Deklaracja

W praktyce odzyskanie VAT wygląda dość prosto, ale trzeba pilnować terminów i techniki JPK. Najpierw sprawdzasz, czy minęło 90 dni i czy nadal nie ma zapłaty, potem wprowadzasz korektę w JPK_V7 na podstawie konkretnej faktury. 

Po stronie wierzyciela korektę wykazuje się pojedynczo dla poszczególnych faktur, ze znacznikiem KorektaPodstawyOpodt, bez oznaczenia WEW i bez oznaczeń procedur. W części deklaracyjnej korekta trafia do pól P_68 i P_69, a w ewidencji sprzedaży – do odpowiednich pozycji stawek VAT. Od stycznia 2022 r. w ewidencji sprzedaży trzeba też podawać datę upływu terminu płatności dla korekty z art. 89a ust. 1.

Po stronie dłużnika korekta odliczenia trafia do ewidencji zakupu; w części deklaracyjnej odpowiadają jej pola P_46 dla korekty z art. 89b ust. 1 oraz P_47 dla zwiększenia po zapłacie z art. 89b ust. 4. MF wskazuje też wyraźnie, że takie korekty ujmuje się na podstawie konkretnych faktur, a nie dokumentem wewnętrznym.

Chcesz wiedzieć więcej? Skontaktuj się z nami – odpowiemy na Twoje pytania.

Chcesz zlecić nam rozliczenia VAT, CIT lub PIT i uporządkować korekty z tytułu niezapłaconych faktur?
W celu uzgodnienia szczegółów napisz do nas:
📧 biuro@efekta.waw.pl

lub dowiedz się więcej na stronie biura rachunkowego EFEKTA.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Kiedy można zastosować ulgę na złe długi?

W VAT co do zasady wtedy, gdy minęło 90 dni od terminu płatności, należność nadal nie została zapłacona ani zbyta, a wierzyciel spełnia warunki ustawowe, w tym status czynnego podatnika VAT i limit 3 lat od końca roku wystawienia faktury. W PIT/CIT korekta pojawia się w zeznaniu za rok, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności. 

Jak liczyć 90 dni ulgi na złe długi?

Termin liczysz od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin płatności określony w umowie lub na fakturze. Jeżeli termin płatności przypada 10 stycznia, to 90. dzień wypada 10 kwietnia. 

Czy można odliczyć VAT od niezapłaconych faktur?

Sprzedawca może odzyskać VAT przez ulgę na złe długi, ale nabywca nie może bez końca utrzymywać odliczenia VAT z niezapłaconej faktury. Po 90 dniach dłużnik musi skorygować podatek naliczony, chyba że zapłaci najpóźniej w ostatnim dniu właściwego okresu rozliczeniowego.

Jakie są zasady ulgi na złe długi w VAT w 2026 roku?

Najważniejsze zasady to 90 dni od terminu płatności, czynny status VAT po stronie wierzyciela na dzień poprzedzający korektę, limit 3 lat od końca roku wystawienia faktury oraz obowiązek odwrócenia ulgi po zapłacie. Po stronie dłużnika korekta odliczonego VAT jest obowiązkowa. 

Co jeśli należność została uregulowana lub zbyta?

Wierzyciel musi wtedy zwiększyć podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego w rozliczeniu za okres zapłaty albo zbycia. Dłużnik może z kolei zwiększyć kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym uregulował należność. 

Czy ulga na złe długi działa też w PIT i CIT?

Wierzyciel musi wtedy zwiększyć podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku należnego w rozliczeniu za okres zapłaty albo zbycia. Dłużnik może z kolei zwiększyć kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym uregulował należność. 

Czy w JPK_V7 trzeba oznaczać ulgę na złe długi jako WEW?

Nie. Ministerstwo Finansów wskazuje, że korekty z tytułu ulgi na złe długi po stronie wierzyciela i dłużnika wykazuje się na podstawie konkretnych faktur i bez oznaczenia WEW. Nie stosuje się też oznaczeń procedur. 

Chcesz porozmawiać? Zadzwoń:
📞+48 22 403 40 98
📞 +48 604 501 507