Kiedy należy dokonać odpisu aktualizującego środki trwałe?

Środki trwałe stanowią jeden z najważniejszych składników majątku jednostki gospodarczej. To one w dużej mierze determinują zdolność firmy do prowadzenia działalności i generowania przychodu. W praktyce jednak nie zawsze zachowują one swoją pierwotną wartość – z czasem mogą tracić na użyteczności lub wartości rynkowej. W takich sytuacjach rachunkowość nakłada na jednostkę obowiązek przeprowadzenia testów na utratę wartości aktywów i, jeśli to konieczne, dokonanie odpisu aktualizującego wartość środka trwałego.

Poniżej wyjaśniamy szczegółowo, kiedy należy dokonać odpisu, jak wygląda proces aktualizacji wartości i jak prezentować skutki utraty wartości w bilansie.

Odpis aktualizujący środki trwałe – istota i podstawa prawna

Odpis aktualizujący to zapis księgowy, który ma na celu doprowadzenie wartości środka trwałego wykazanego w księgach rachunkowych do jego rzeczywistej wartości, możliwej do uzyskania w przyszłości. Podstawą prawną jest art. 28 oraz art. 32 ustawy o rachunkowości, a szczegółowe wskazówki znajdują się w Krajowym Standardzie Rachunkowości nr 4 „Utrata wartości aktywów”.

Przepisy jasno wskazują, że jednostka jest zobowiązana na każdy dzień bilansowy wyceniać aktywa i pasywa w sposób rzetelny. Jeżeli wartość bilansowa środka trwałego przewyższa jego wartość odzyskiwalną (czyli wyższą z: wartości użytkowej i ceny sprzedaży netto), jednostka musi dokonać odpisu aktualizującego.

Szukasz dobrego doradcy podatkowego lub księgowego dla spółki z o.o? Wybierz usług biura EFEKTA!

Trwała utrata wartości środków trwałych

Trwała utrata wartości środków trwałych występuje wtedy, gdy istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości oczekiwanych korzyści ekonomicznych. Może to wynikać m.in. z:

• zmiany technologii,
• zmiany przeznaczenia środka trwałego,
• jego likwidacji lub wycofania z użytkowania,
• innych przyczyn powodujących, że wartości środka trwałego nie można odzyskać.

Wówczas konieczne jest dokonanie odpisu aktualizującego wartość środka trwałego, ujmowanego w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.

Kiedy jednostka musi dokonać odpisu?

Jednostka ma obowiązek przeprowadzić analizę na utratę wartości aktywów nie rzadziej niż na dzień bilansowy. Jeżeli w wyniku tej analizy okaże się, że wartość księgowa przewyższa wartość odzyskiwalną – należy dokonać odpisu.

Proces ten obejmuje:

1. Porównanie wartości bilansowej środka trwałego z jego wartością odzyskiwalną.
2. Ustalanie przesłanek utraty wartości – zarówno zewnętrznych (np. spadek cen rynkowych), jak i wewnętrznych (np. brak użyteczności).
3. Dokonanie odpisu aktualizującego wartość środka trwałego, jeżeli zachodzą przesłanki trwałej utraty wartości.

Przykład praktyczny – maszyna przeznaczona do sprzedaży

Na koniec 2024 r. jednostka produkcyjna zaprzestała używania maszyny produkcyjnej z powodu zmiany asortymentu. W 2025 r. zdecydowano o jej sprzedaży.

• Wartość początkowa: 360 000 zł
• Umorzenie: 201 600 zł
• Wartość księgowa (bilansowa): 158 400 zł
• Wartość rynkowa (ustalona przez rzeczoznawcę): 140 000 zł

Ponieważ wartość bilansowa jest wyższa od wartości rynkowej, jednostka musiała dokonać odpisu aktualizującego w wysokości 18 400 zł.

Dekretacja:

• Wn 76-1 „Pozostałe koszty operacyjne” – 18 400 zł
• Ma 07-4 „Odpisy z tytułu trwałej utraty wartości środków trwałych” – 18 400 zł

W bilansie maszyna została wykazana w wartości 140 000 zł.

Odpisy aktualizujące a podatki

Warto pamiętać, że rachunkowość i prawo podatkowe nie zawsze idą w parze. W rachunkowości jednostka musi ująć odpisu aktualizującego wartość środka trwałego w księgach rachunkowych, natomiast z perspektywy podatkowej odpis ten nie stanowi kosztu uzyskania przychodu. W efekcie powstaje różnica przejściowa, którą należy ująć zgodnie z zasadami rachunkowości podatkowej.

Środki trwałe w budowie a utrata wartości

Nie tylko gotowe środki trwałe podlegają testom na utratę wartości. Również środki trwałe w budowie muszą być analizowane. Jeżeli jednostka przewiduje, że dany projekt inwestycyjny nie zostanie ukończony lub nie przyniesie oczekiwanych efektów ekonomicznych, wówczas trzeba utworzyć odpis aktualizujący wartość tych aktywów.

Porównanie rachunkowe i podatkowe ujęcie odpisów

Kryterium	Rachunkowość	Podatkowy punkt widzenia
Obowiązek dokonania odpisu	Tak, zgodnie z ustawą o rachunkowości i KSR nr 4	Nie ma obowiązku – prawo podatkowe nie wymusza
Ujęcie w księgach rachunkowych	W ciężar pozostałych kosztów operacyjnych (konto 76-1)	Brak ujęcia w kosztach podatkowych
Moment powstania obowiązku	Na każdy dzień bilansowy, przy stwierdzeniu przesłanek utraty wartości	Brak znaczenia
Skutek finansowy	Zmniejszenie wartości środka trwałego w bilansie, obciążenie wyniku	Brak wpływu na wynik podatkowy

Jak wyceniać środki trwałe na dzień bilansowy?

Na dzień bilansowy środki trwałe wycenia się według:

• cen nabycia,
• kosztów wytworzenia,
• wartości przeszacowanej po aktualizacji wyceny.

Od tej wartości należy odjąć:

• umorzenie (amortyzacja),
• odpisy z tytułu trwałej utraty wartości.

Dzięki temu bilans jednostki prezentuje rzetelny obraz sytuacji finansowej, co jest podstawowym celem rachunkowości.

Porada eksperta – Biuro rachunkowe EFEKTA

Ekspert EFEKTA radzi:
„Dokonanie odpisu aktualizującego wartość środka trwałego to nie tylko obowiązek wynikający z ustawy o rachunkowości, ale także element dbałości o wiarygodność sprawozdania finansowego. Kierownik jednostki powinien pamiętać, aby na dzień bilansowy zweryfikować każdy istotny składnik aktywów pod kątem utraty wartości. W praktyce warto opierać się na opiniach rzeczoznawców i dokumentować przyczyny utraty wartości – to ułatwia zarówno audyt, jak i ewentualne spory z organami podatkowymi.”

Odpisy aktualizujące bez błędów – z biurem EFEKTA

Potrzebujesz wsparcia przy testach utraty wartości i odpisach aktualizujących? Biuro rachunkowe EFEKTA wyznaczy wartość odzyskiwalną, przygotuje dekretacje i ujawnienia, zadba o zgodność z ustawą o rachunkowości i KSR 4 (także dla środków trwałych w budowie). Zapewnimy spójność rachunkową i podatkową (w tym podatek odroczony) oraz komplet dokumentacji pod audyt. Skontaktuj się, a przeprowadzimy cały proces szybko i bezpiecznie.

Podsumowanie

Odpis aktualizujący wartość środka trwałego to narzędzie rachunkowości, które ma zapewnić rzetelność sprawozdania finansowego. Jednostka jest zobowiązana dokonać odpisu, jeżeli zachodzi trwała utrata wartości aktywów, a wartość księgowa przewyższa wartość odzyskiwalną.

• Odpis ujmuje się w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.
• Obowiązek jego dokonania powstaje na każdy dzień bilansowy.
• Różnice pomiędzy rachunkowością a podatkami mogą powodować konieczność prowadzenia dodatkowych ewidencji.
• Dotyczy to zarówno gotowych środków trwałych, jak i środków trwałych w budowie.

Warto pamiętać, że odpis aktualizujący nie jest dowolną decyzją jednostki, lecz obowiązkiem wynikającym z ustawy o rachunkowości i KSR nr 4. Dzięki temu bilans pokazuje rzeczywisty stan majątku, a użytkownicy sprawozdań finansowych mogą podejmować trafniejsze decyzje biznesowe.

Chcesz wiedzieć więcej?

Chcesz zlecić nam prowadzenie księgowość spółki z o.o.? W celu uzgodnienia szczegółów skontaktuj się z nami mailowo:

biuro@efekta.waw.pl

lub dowiedz się więcej na stronie naszego biura rachunkowego EFEKTA. 

Chcesz zadzwonić?

Jeśli chcesz porozmawiać telefonicznie, zapraszamy do kontaktu:

+48 22 403 40 98
+48 604 501 507

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Kiedy jednostka powinna dokonać odpisu aktualizującego wartość aktywów?

Jednostka ma obowiązek dokonać odpisu z tytułu trwałej utraty wartości wtedy, gdy ocena utraty wartości wykazuje, że wartość bilansowa przewyższa realną wartość składnika aktywów. Dotyczy to zarówno rzeczowych aktywów trwałych, jak i wartości niematerialnych i prawnych.

Czy odpisu aktualizującego wartość aktywów dokonuje się także w odniesieniu do środków trwałych w budowie?

Tak. Środki trwałe w budowie wycenia się pod kątem utraty wartości. W przypadku np. czasowego wstrzymania budowy środka trwałego jednostka powinna przeanalizować, czy nie wystąpiła utrata wartości i ewentualnie ująć odpis aktualizujący wycenę aktywów. 

Czy można dokonać odwrócenia odpisu aktualizującego wycenę?

Tak, jeżeli ustalenie wartości na dzień bilansowy wykaże, że przyczyny trwałej utraty wartości przestały istnieć. Wtedy dokonuje się odwrócenia odpisu aktualizującego jego wartość, z zachowaniem ograniczeń wynikających z ustawy o rachunkowości.

Jakie źródła informacji uwzględnia się przy procedurze aktualizacji wyceny aktywów?

Uwzględnia się zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne źródła, np. spadek cen rynkowych, likwidację środka trwałego, zmiany technologiczne, czy prognozowane przepływy pieniężne związane z danym środkiem trwałym.

Jak ustala się wartość początkową środków trwałych i czy wpływa to na późniejsze odpisy?

Wartość początkowa środków trwałych to cena zakupu powiększona o koszty związane z nabyciem, albo ustalona w inny sposób wartość godziwa. To właśnie od wartości początkowej odejmuje się odpisy amortyzacyjne i odpisy aktualizujące, aby wyznaczyć nową wartość bilansową.

Jak wygląda prezentacja odpisów w sprawozdaniu finansowym?

W bilansie – zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy o rachunkowości – jednostka wykaże wartość danego składnika aktywów pomniejszoną o odpisy amortyzacyjne i odpisy aktualizujące. Dzięki temu sprawozdanie wiernie odzwierciedla majątek trwały jednostki.

Czy inwentaryzacja środków trwałych wiąże się z ustalaniem odpisu aktualizującego wycenę aktywów?

Tak. Podczas inwentaryzacji środków trwałych jednostka powinna zweryfikować faktyczny stan techniczny i ekonomiczny aktywów. Może się okazać, że konieczne będzie dokonanie odpisu aktualizującego wycenę, jeśli jednostkę składnik aktywów nie przyniesie w przyszłości całości przewidywanych korzyści ekonomicznych.