Dodatnie różnice kursowe – czym są, kiedy powstają i jak je rozliczyć?

Dodatnie różnice kursowe powstają wtedy, gdy porównanie wartości tej samej operacji walutowej według właściwych kursów prowadzi do powstania przychodu z różnic kursowych. Nie wystarczy jednak stwierdzić, że kurs waluty wzrósł – sposób ustalenia dodatniej różnicy zależy od tego, czy przedsiębiorca rozlicza przychód, koszt, własne środki pieniężne, kredyt czy pożyczkę.

W działalności gospodarczej różnice kursowe pojawiają się najczęściej przy fakturach w walucie obcej, płatnościach z rachunku walutowego oraz finansowaniu walutowym. Dla celów podatkowych podstawowe zasady określają art. 24c ustawy o PIT i art. 15a ustawy o CIT. Z kolei przedsiębiorcy prowadzący księgi rachunkowe muszą dodatkowo uwzględniać przepisy ustawy o rachunkowości.

Najważniejsze wnioski

  • Dodatnie różnice kursowe zwiększają przychód podatkowy, a ujemne różnice kursowe zwiększają koszty uzyskania przychodów.
  • To, czy powstanie dodatnia różnica kursowa, zależy od rodzaju operacji – inne zasady obowiązują przy należnościach, kosztach, własnych środkach pieniężnych oraz kredytach i pożyczkach.
  • Kurs średni NBP i kurs faktycznie zastosowany nie są pojęciami zamiennymi.
  • W metodzie podatkowej zasady wynikają przede wszystkim z art. 24c ustawy o PIT oraz art. 15a ustawy o CIT.
  • Podatkowe różnice kursowe należy odróżnić od różnic ustalanych według ustawy o rachunkowości, w tym od wyceny walut na dzień bilansowy.

Dodatnie różnice kursowe – co to jest?

Dodatnia różnica kursowa to różnica zwiększająca przychody podatkowe przedsiębiorcy. Powstaje po porównaniu wartości określonej operacji w złotych według kursów właściwych dla dwóch różnych momentów, np. dnia powstania przychodu i dnia otrzymania zapłaty.

Najczęściej przedsiębiorca spotyka się z różnicami kursowymi wtedy, gdy faktura jest wystawiona w EUR, USD lub innej walucie obcej, a zapłata następuje później.

Przykładowo sprzedaż może zostać wyceniona na 42 000 zł w dniu powstania przychodu, ale w dniu zapłaty ta sama należność może mieć wartość 42 800 zł. W takiej sytuacji różnica 800 zł może stanowić dodatnią różnicę kursową.

Szczegółowe zasady można sprawdzić bezpośrednio w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych w ELI, w szczególności w art. 24c dotyczącym podatkowych różnic kursowych.

Kiedy powstają dodatnie różnice kursowe?

Dodatnie różnice kursowe powstają w kilku różnych sytuacjach wskazanych w ustawach podatkowych. Mogą dotyczyć przychodów, kosztów, środków pieniężnych w walucie obcej oraz kredytów i pożyczek walutowych.

W metodzie podatkowej mechanizm nie zawsze działa w tym samym kierunku. Przykładowo przy przychodzie wzrost wartości należności w PLN może prowadzić do dodatniej różnicy kursowej, natomiast przy koszcie dodatnia różnica może powstać wtedy, gdy w dniu zapłaty zobowiązanie ma niższą wartość w PLN niż pierwotnie ujęty koszt.

Dlatego stwierdzenie „kurs wzrósł, więc powstała dodatnia różnica” może być błędne.

Dodatnie a ujemne różnice kursowe – czym się różnią?

Dodatnie różnice kursowe zwiększają przychody podatkowe, natomiast ujemne różnice kursowe zwiększają koszty uzyskania przychodów. Kierunek różnicy ustala się zgodnie z zasadami właściwymi dla konkretnego rodzaju operacji. Zasada ta wynika wprost z art. 24c ustawy o PIT oraz art. 15a ustawy o CIT. W dalszej kolejności trzeba więc ustalić, jakie dwie wartości należy ze sobą porównać.

Rodzaj operacjiDodatnia różnica kursowaUjemna różnica kursowa
Przychódwartość przy zapłacie jest wyższa od wartości przychodu należnegowartość przy zapłacie jest niższa
Kosztwartość kosztu jest wyższa od wartości w dniu zapłatywartość kosztu jest niższa od wartości w dniu zapłaty
Własne środki walutowewartość przy wypływie jest wyższa niż przy wpływiewartość przy wypływie jest niższa
Otrzymany kredyt lub pożyczkawartość przy otrzymaniu jest wyższa niż przy spłaciewartość przy otrzymaniu jest niższa niż przy spłacie

Dodatnie różnice kursowe od przychodów – kiedy powstają?

Przy przychodzie dodatnia różnica kursowa powstaje, gdy wartość przychodu należnego po przeliczeniu na złote jest niższa od wartości tej należności w dniu jej otrzymania. Oznacza to, że przedsiębiorca otrzymuje w przeliczeniu na PLN więcej niż wartość wcześniej rozpoznanego przychodu.

Przychód w walucie obcej przelicza się zasadniczo według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu.

Następnie przy otrzymaniu należności ustalana jest jej wartość według kursu właściwego dla dnia zapłaty.

Jeżeli druga wartość jest wyższa, powstaje dodatnia różnica kursowa.

Dodatnie różnice kursowe od kosztów – kiedy powstają?

Przy kosztach mechanizm działa odwrotnie niż przy przychodach. Dodatnia różnica kursowa powstaje wtedy, gdy wartość poniesionego kosztu w PLN jest wyższa od wartości zobowiązania obliczonej w dniu zapłaty.

Przykładowo przedsiębiorca otrzymuje fakturę kosztową na 5 000 EUR. W dniu poniesienia kosztu jej wartość wynosi 21 750 zł. Jeżeli w dniu zapłaty zobowiązanie jest warte 21 250 zł, przedsiębiorca wydaje w przeliczeniu na PLN mniej, niż wynosił wcześniej rozpoznany koszt.

Różnica 500 zł jest w takim przypadku dodatnią różnicą kursową i zwiększa przychód podatkowy.

Różnice kursowe od własnych środków pieniężnych w walucie obcej

Różnice kursowe mogą powstawać również przy własnych środkach pieniężnych zgromadzonych na rachunku walutowym. Porównuje się wtedy wartość waluty przy jej wpływie z wartością przy późniejszym wypływie.

Jeżeli 8 000 EUR wpłynęło na rachunek, gdy jego wartość wynosiła 32 800 zł, a następnie te same środki zostały wykorzystane przy wartości 33 760 zł, powstaje dodatnia różnica kursowa 960 zł.

Nie oznacza to, że każdy ruch na rachunku walutowym automatycznie generuje podatkową różnicę. Trzeba ustalić źródło środków, moment ich wpływu oraz właściwy sposób wyceny.

Dodatnie różnice kursowe przy kredytach i pożyczkach walutowych

Różnice kursowe mogą dotyczyć zarówno kredytu lub pożyczki udzielonej, jak i otrzymanej. Kierunek dodatniej różnicy zależy od tego, czy przedsiębiorca jest finansującym, czy korzystającym z finansowania.

Przy kredycie lub pożyczce otrzymanej dodatnia różnica kursowa powstaje wtedy, gdy wartość zobowiązania w momencie otrzymania środków jest wyższa od jego wartości w dniu spłaty.

Przy kredycie lub pożyczce udzielonej zasada jest odwrotna – dodatnia różnica może wystąpić, jeśli wartość środków w dniu udzielenia jest niższa od wartości w dniu ich zwrotu.

Jaki kurs waluty stosować do obliczania różnic kursowych?

Nie ma jednego kursu stosowanego do wszystkich etapów rozliczenia. W zależności od operacji zastosowanie może mieć średni kurs NBP albo kurs faktycznie zastosowany.

Przychód należny i poniesiony koszt wyrażone w walucie obcej są co do zasady przeliczane według kursu średniego Narodowego Banku Polskiego z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego odpowiednio dzień uzyskania przychodu albo dzień poniesienia kosztu.

Przy późniejszym otrzymaniu należności lub zapłacie zobowiązania trzeba natomiast ustalić, czy wystąpił kurs faktycznie zastosowany.

Kurs faktycznie zastosowany a średni kurs NBP – który należy przyjąć?

Kurs faktycznie zastosowany uwzględnia się przede wszystkim przy sprzedaży lub kupnie waluty oraz w przypadkach, w których rzeczywiście można ustalić kurs zastosowany do otrzymania należności lub zapłaty zobowiązania. Jeżeli nie można go zastosować, wykorzystuje się średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dane zdarzenie.

Taką zasadę przewidują zarówno przepisy PIT, jak i CIT. Sam fakt posiadania rachunku walutowego nie oznacza więc automatycznie, że przy każdej operacji bank zastosował kurs kupna lub sprzedaży waluty.

Przykład: przedsiębiorca otrzymuje 10 000 EUR bezpośrednio na rachunek prowadzony w euro i nie dochodzi do przewalutowania. W takim przypadku trzeba zweryfikować, czy występuje faktycznie zastosowany kurs; jeżeli nie, zastosowanie znajdzie odpowiednia reguła oparta na kursie średnim NBP.

Jak obliczyć dodatnie różnice kursowe?

Obliczenie dodatniej różnicy kursowej wymaga ustalenia dwóch wartości tej samej operacji w PLN i ich porównania. Kolejność działania zależy od tego, czy rozliczana jest należność, zobowiązanie, własne środki pieniężne czy finansowanie.

Najprostszy schemat to:

  1. ustalić wartość operacji w walucie obcej,
  2. ustalić właściwy kurs dla pierwszego momentu,
  3. przeliczyć wartość na PLN,
  4. ustalić kurs dla zapłaty lub wypływu waluty,
  5. ponownie przeliczyć wartość na PLN,
  6. porównać obie wartości zgodnie z zasadą właściwą dla danego rodzaju operacji.

Dodatnie różnice kursowe – przykłady obliczeń

Najłatwiej zrozumieć różnice kursowe na konkretnych liczbach. Poniższe przykłady pokazują trzy najczęstsze przypadki: należność, zobowiązanie oraz własne środki na rachunku walutowym.

Przykład 1 – faktura sprzedażowa w EUR

Firma wystawia fakturę na 10 000 EUR.

Wartość przychodu:

10 000 EUR × 4,20 zł = 42 000 zł

W dniu otrzymania zapłaty właściwy kurs wynosi 4,28 zł:

10 000 EUR × 4,28 zł = 42 800 zł

Różnica:

42 800 zł – 42 000 zł = 800 zł

Powstaje dodatnia różnica kursowa w wysokości 800 zł.

Przykład 2 – faktura kosztowa w EUR

Przedsiębiorca otrzymuje fakturę na 5 000 EUR.

Koszt:

5 000 EUR × 4,35 zł = 21 750 zł

W dniu zapłaty wartość zobowiązania wynosi:

5 000 EUR × 4,25 zł = 21 250 zł

Różnica:

21 750 zł – 21 250 zł = 500 zł

Powstaje dodatnia różnica kursowa w wysokości 500 zł.

Przykład 3 – środki na rachunku walutowym

Na rachunek wpływa 8 000 EUR wycenione na:

8 000 EUR × 4,10 zł = 32 800 zł

Przy późniejszym wypływie ich wartość wynosi:

8 000 EUR × 4,22 zł = 33 760 zł

Różnica:

33 760 zł – 32 800 zł = 960 zł

W tym przykładzie powstaje dodatnia różnica kursowa 960 zł.

Podane kursy mają charakter przykładowy. W rzeczywistym rozliczeniu należy zastosować kurs wynikający z przepisów i faktycznych okoliczności transakcji.

Jak rozliczyć dodatnie różnice kursowe w podatku dochodowym?

W metodzie podatkowej dodatnia różnica kursowa zwiększa przychód podatkowy przedsiębiorcy. Nie jest korektą pierwotnej wartości faktury, lecz odrębnym podatkowym skutkiem zmiany wartości operacji wyrażonej w walucie obcej.

Jeżeli przedsiębiorca rozpoznał przychód należny w wysokości 42 000 zł, a następnie powstała dodatnia różnica kursowa 800 zł, do przychodów podatkowych trafi dodatkowo 800 zł.

Analogicznie przy kosztach dodatnia różnica wynikająca z niższej wartości zobowiązania w momencie zapłaty również jest ujmowana jako przychód.

Dodatnie różnice kursowe w PIT i CIT – jakie są zasady?

Mechanizm podatkowy w PIT i CIT jest w tym zakresie bardzo podobny. Podatnicy PIT stosują przede wszystkim art. 24c ustawy o PIT, natomiast podatnicy CIT – art. 15a ustawy o CIT.

Oba przepisy przewidują powstawanie różnic przy:

  • przychodach w walucie obcej,
  • kosztach w walucie obcej,
  • własnych środkach i wartościach pieniężnych,
  • kredytach i pożyczkach.

W obu przypadkach dodatnie różnice zwiększają przychody, a ujemne różnice kursowe zwiększają koszty uzyskania przychodów.

Chcesz zlecić nam prowadzenie księgowości firmy rozliczającej transakcje zagraniczne i operacje w walutach obcych?
W celu uzgodnienia szczegółów napisz do nas:
📧 biuro@efekta.waw.pl

Dodatnie różnice kursowe a VAT i ryczałt – czy trzeba je rozliczać?

Dodatnie różnice kursowe dotyczą podatku dochodowego (PIT i CIT) i nie zmieniają wartości faktury w VAT. Faktury w walucie obcej przelicza się dla celów VAT według zasad właściwych dla tego podatku, najczęściej według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień powstania obowiązku podatkowego (przedsiębiorca może też wybrać kurs EBC). Późniejsza zmiana kursu w dniu zapłaty nie koryguje więc podstawy opodatkowania VAT. Kurs z dnia faktury do VAT i kurs do przychodu lub kosztu mogą się różnić, dlatego warto je ustalać osobno.

Odrębnie wygląda sytuacja przedsiębiorców rozliczających się ryczałtem. Przychód w walucie obcej przelicza się według kursu z dnia poprzedzającego jego uzyskanie, ale dodatnie i ujemne różnice kursowe w ryczałcie co do zasady nie są rozpoznawane. Z reguł z art. 24c ustawy o PIT korzystają przede wszystkim podatnicy na skali podatkowej i podatku liniowym oraz podatnicy CIT. Jeśli więc zmieniasz formę opodatkowania, sprawdź, jak wpłynie to na rozliczanie transakcji walutowych.


Porada specjalisty EFEKTA

„Najczęstszy problem, z którym spotykamy się u klientów rozliczających transakcje w walutach, to brak uporządkowanej ewidencji wpływów i wypływów z rachunku walutowego. Różnice kursowe od własnych środków wymagają, aby wiedzieć, z jakiego wpływu i po jakim kursie pochodzi waluta użyta do zapłaty. Jeżeli tego nie zapiszemy na bieżąco, odtworzenie rozliczeń na koniec roku jest bardzo pracochłonne i łatwo o błąd. Dlatego zalecamy trzy rzeczy: prowadzić osobny rachunek walutowy dla firmy, zapisywać kursy i daty każdej operacji oraz konsekwentnie stosować tę samą metodę ustalania różnic kursowych. Jeżeli masz wiele faktur w EUR lub USD, warto raz w miesiącu zestawić należności, zobowiązania i różnice kursowe, zamiast robić to jednorazowo przy zamknięciu roku. Przed zmianą formy opodatkowania, np. z ryczałtu na skalę, skonsultuj się z księgowym, bo zmienia się sposób rozliczania walut.”

– Ekspert EFEKTA, księgowy

Podatkowa a rachunkowa metoda ustalania różnic kursowych

Metoda podatkowa i metoda rachunkowa nie są dwoma dowolnymi sposobami przeliczenia pojedynczej faktury. Podatnik może stosować rachunkową metodę dla celów podatkowych tylko po spełnieniu warunków określonych w ustawie.

Standardową metodą podatkową są zasady wynikające z art. 24c ustawy o PIT albo art. 15a ustawy o CIT.

Podatnicy prowadzący księgi rachunkowe mogą wybrać metodę wynikającą z ustawy o rachunkowości, pod warunkiem spełnienia wymogów ustawowych, w tym dotyczących badania sprawozdania finansowego przez firmę audytorską. Po wyborze metoda rachunkowa jest stosowana przez okres nie krótszy niż trzy lata podatkowe. W takim przypadku dla podatku znaczenie mają także różnice ujęte w księgach w wyniku wyceny bilansowej.

Dodatnie różnice kursowe w księgach rachunkowych

W rachunkowości różnice kursowe powstają zarówno przy rozliczaniu konkretnych operacji, jak i w wyniku wyceny składników aktywów i pasywów wyrażonych w walutach obcych. Nie należy więc utożsamiać księgowych różnic kursowych wyłącznie z zapłatą faktury.

Ustawa o rachunkowości wymaga wyceny pozycji walutowych nie rzadziej niż na dzień bilansowy. Aktywa i pasywa wyrażone w walucie obcej wycenia się wówczas co do zasady według średniego kursu NBP obowiązującego na ten dzień. Powstałe różnice są co do zasady ujmowane odpowiednio jako przychody finansowe lub koszty finansowe, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w ustawie.

Jak księgować dodatnie różnice kursowe?

Dodatnie różnice kursowe w księgach rachunkowych ujmuje się zasadniczo jako przychody finansowe. Konkretne konto i sposób dekretacji zależą od zakładowego planu kont jednostki oraz rodzaju operacji.

Przykładowo dodatnia różnica przy zapłacie należności może zwiększyć przychody finansowe.

Ujemna różnica kursowa jest natomiast najczęściej ujmowana w kosztach finansowych.

Trzeba jednak odróżnić księgowanie operacji od jej rozliczenia podatkowego. Jeżeli jednostka stosuje podatkową metodę różnic kursowych, wynik księgowy nie zawsze będzie automatycznie równy podatkowemu.

Różnice kursowe na rachunku walutowym

Sam rachunek walutowy może generować różnice kursowe, jeżeli następuje wypływ środków, które wcześniej wpłynęły przy innej wartości podatkowej. Nie chodzi więc o samo posiadanie EUR czy USD na koncie, ale o porównanie wartości środków przy odpowiednich zdarzeniach.

Przedsiębiorca powinien prawidłowo ustalić wartość wpływu waluty i jej późniejszego wypływu. Ma to znaczenie np. wtedy, gdy środki otrzymane od kontrahenta są później wykorzystywane do zapłaty innej faktury.

W przypadku podmiotów prowadzących pełną rachunkowość dochodzi dodatkowo wycena środków pieniężnych na dzień bilansowy.

Czy od dodatnich różnic kursowych płaci się podatek?

Dodatnie różnice kursowe zwiększają przychód podatkowy, dlatego mogą zwiększyć podstawę opodatkowania PIT albo CIT. Nie oznacza to jednak, że każda dodatnia różnica jest opodatkowana odrębnym specjalnym podatkiem.

Różnica staje się częścią rozliczenia dochodu przedsiębiorcy. Ostateczny wpływ na podatek zależy więc również od pozostałych przychodów, kosztów uzyskania przychodów, formy opodatkowania i sytuacji podatnika.

W praktyce firma osiągająca wiele przychodów i ponosząca wiele kosztów w walutach obcych może w jednym okresie wykazywać zarówno dodatnie, jak i ujemne różnice kursowe.

Najczęstsze błędy przy rozliczaniu dodatnich różnic kursowych

Najczęstszy błąd polega na założeniu, że dodatnia różnica kursowa zawsze powstaje wtedy, gdy kurs waluty wzrośnie. Kierunek różnicy zależy od rodzaju operacji oraz od tego, jakie wartości zgodnie z ustawą należy porównać.

Do innych częstych błędów należą:

  • stosowanie kursu z dnia faktury zamiast właściwego kursu z dnia poprzedzającego moment uzyskania przychodu albo poniesienia kosztu,
  • zamienne używanie pojęć „kurs faktycznie zastosowany” i „kurs średni NBP”,
  • pomijanie różnic kursowych od własnych środków na rachunku walutowym,
  • nieuwzględnianie różnic przy kredycie lub pożyczce walutowej,
  • traktowanie wyceny bilansowej jako identycznej z podatkową metodą z art. 24c PIT lub art. 15a CIT,
  • automatyczne przenoszenie wyniku księgowego do podatków bez sprawdzenia stosowanej metody.

Przy wielu rachunkach walutowych i regularnych transakcjach zagranicznych prawidłowe rozliczenie wymaga konsekwentnego stosowania tej samej metody oraz odpowiedniego dokumentowania wpływów i wypływów waluty.

Chcesz wiedzieć więcej? Skontaktuj się z nami – odpowiemy na Twoje pytania.

Chcesz porozmawiać o księgowości transakcji walutowych? Zadzwoń:
📞+48 22 403 40 98
📞 +48 604 501 507

FAQ – najczęstsze pytania o dodatnie różnice kursowe

Co to są dodatnie różnice kursowe?

Dodatnie różnice kursowe to różnice zwiększające przychód podatkowy przedsiębiorcy. Powstają w wyniku porównania wartości określonej operacji walutowej według kursów właściwych dla dwóch różnych momentów.

Kiedy powstają dodatnie różnice kursowe?

Mogą powstawać przy przychodach, kosztach, środkach pieniężnych w walucie obcej oraz kredytach i pożyczkach walutowych. Sposób obliczenia zależy od rodzaju operacji.

Czy dodatnie różnice kursowe są przychodem?

Tak. Przy metodzie podatkowej dodatnie różnice kursowe zwiększają przychód podatkowy.

Czy od dodatnich różnic kursowych płaci się podatek?

Dodatnia różnica zwiększa przychody uwzględniane przy obliczaniu podatku dochodowego. Nie funkcjonuje natomiast osobny „podatek od różnic kursowych”.

Jak obliczyć dodatnie różnice kursowe?

Trzeba ustalić dwie wartości tej samej operacji w PLN według właściwych kursów, a następnie je porównać. To, którą wartość odejmuje się od której, zależy od rodzaju transakcji.

Kiedy stosuje się kurs średni NBP?

Kurs średni NBP stosuje się między innymi przy przeliczaniu przychodu i kosztu wyrażonego w walucie obcej. Stosuje się go również w przypadkach, w których przepisy przewidują jego wykorzystanie zamiast kursu faktycznie zastosowanego.

Co oznacza kurs faktycznie zastosowany?

Jest to kurs rzeczywiście wykorzystany przy określonej operacji, np. przy sprzedaży lub kupnie waluty. Nie można automatycznie utożsamiać go z każdym kursem publikowanym przez bank.

Jak powstają różnice kursowe przy fakturze sprzedażowej?

Porównuje się wartość przychodu należnego w PLN z wartością należności w dniu otrzymania zapłaty. Jeżeli druga wartość jest wyższa, powstaje dodatnia różnica kursowa.

Jak powstają różnice kursowe przy fakturze kosztowej?

Porównuje się wartość poniesionego kosztu z wartością zobowiązania w dniu zapłaty. Jeżeli wartość kosztu jest wyższa, różnica może być dodatnią różnicą kursową.

Czy na rachunku walutowym powstają różnice kursowe?

Tak. Różnice kursowe mogą powstać przy wypływie własnych środków pieniężnych w walucie obcej, jeżeli ich wartość różni się od wartości ustalonej w momencie wcześniejszego wpływu.

Czy przy kredycie walutowym mogą powstać różnice kursowe?

Tak. Różnice kursowe mogą dotyczyć zarówno kredytu, jak i pożyczki w walucie obcej. Kierunek różnicy zależy między innymi od tego, czy przedsiębiorca otrzymał, czy udzielił finansowania.

Czym różnią się podatkowe i rachunkowe różnice kursowe?

Podatkowe różnice kursowe ustala się według przepisów podatkowych albo – po spełnieniu ustawowych warunków – według wybranej metody rachunkowej. W rachunkowości dodatkowo występują m.in. różnice wynikające z wyceny aktywów i pasywów na dzień bilansowy.

Czy wycena waluty na dzień bilansowy powoduje różnice kursowe?

Tak, w księgach rachunkowych wycena pozycji walutowych na dzień bilansowy może powodować powstanie różnic kursowych. Nie oznacza to jednak automatycznie identycznego rozliczenia podatkowego u każdego przedsiębiorcy.

Podziel się swoją opinią
Kinga Sulowska
Kinga Sulowska

Accounting Manager