Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą – zakres dozwolonej aktywności

Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, ale tylko w ściśle określonym, ustawowym zakresie. Ustawodawca nie pozwala, aby fundacja działała jak zwykły przedsiębiorca na otwartym rynku, ponieważ jej główny cel to gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów i spełnianie świadczeń, a nie swobodna działalność handlowa czy usługowa. W praktyce oznacza to, że fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców – wyłącznie wtedy, gdy mieści się ona w katalogu z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Jeśli wyjdzie poza ten dozwolony zakres, trzeba liczyć się z sankcyjnym CIT 25%.

To bardzo ważne z punktu widzenia sukcesji i ochrony majątku rodzinnego. Fundacja nie ma służyć do budowania dowolnego modelu biznesowego, lecz do uporządkowania własności, zarządzania aktywami i bezpiecznego przekazywania korzyści rodzinie lub innym uprawnionym osobom. Dlatego prowadzenie przez fundację rodzinną działalności gospodarczej jest dozwolone, ale tylko jako element wspierający cel fundacji rodzinnej, a nie jako pełna alternatywa dla zwykłej spółki operacyjnej.

Najważniejsze wnioski

• Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zamkniętym katalogu wskazanym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. 
• Dozwolona działalność obejmuje m.in. zbywanie mienia, najem, dzierżawę, uczestnictwo w spółkach, funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach oraz podmiotach o podobnym charakterze, nabywanie papierów wartościowych, udzielanie pożyczek i obrót walutami na potrzeby fundacji. 
• Poza tym katalogiem fundacja rodzinna nie powinna prowadzić takiej działalności, bo działalność wykraczająca poza wskazany zakres jest objęta sankcyjną stawką CIT 25%. 
• Co do zasady fundacja korzysta ze zwolnienia w CIT, ale zwolnienia nie obejmują działalności wykraczającej poza art. 5 ani podatku od świadczeń i ukrytych zysków.
• W praktyce fundacja rodzinna nie zastępuje zwykłej spółki operacyjnej. Najlepiej sprawdza się jako podmiot do trzymania i zarządzania aktywami, udziałami i majątkiem rodzinnym.

Cele działania fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna nie została stworzona po to, by swobodnie konkurować na rynku jak klasyczny przedsiębiorca. Jej podstawowy cel to gromadzenie mienia, zarządzanie nim i spełnianie świadczeń na rzecz beneficjentów. 

To oznacza, że działalność fundacji rodzinnej ma charakter pomocniczy wobec celu sukcesyjnego i majątkowego. Ustawa stawia więc na ochronę majątku rodzinnego, a nie na nieograniczone prowadzenie działalności. 

Z punktu widzenia przepisów fundacja jest odrębną osobą prawną. Ma własny majątek, własne reguły działania i własny reżim podatkowy. Ten model ma chronić ciągłość zarządzania aktywami po śmierci właściciela firmy albo po przekazaniu rodzinnego biznesu następnym pokoleniom. Właśnie dlatego ustawodawca rozdziela cel fundacji rodzinnej od klasycznej działalności operacyjnej. 

W praktyce oznacza to, że fundator tworzy fundację nie po to, by sprzedawała wszystko wszystkim, ale po to, by bezpiecznie trzymała majątek, udziały, papiery wartościowe i inne składniki mienia oraz realizowała świadczenie dla beneficjentów zgodnie ze statutem.

Dozwolona działalność gospodarcza

Dozwolona działalność gospodarcza fundacji rodzinnej jest wskazana wprost w ustawie. Katalog jest zamknięty, więc fundacja rodzinna może wykonywać działalność tylko w tych obszarach, które przepis wymienia literalnie. 

To bardzo ważne, bo działalność gospodarcza fundacji rodzinnej nie opiera się na zasadzie co nie jest zabronione, jest dozwolone. W tym przypadku działa odwrotna logika: dozwolony jest tylko ten zakres, który ustawodawca wpisał do ustawy. 

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej odsyła do działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, ale od razu ogranicza ją do wskazanych przypadków. To oznacza, że fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy, lecz tylko w ustawowo zamkniętym modelu. Nie może więc dowolnie rozbudowywać biznesu poza ten zakres. 

Co grozi fundacji rodzinnej za przekroczenie dozwolonego zakresu działalności?

Przekroczenie dozwolonego zakresu działalności gospodarczej przez fundację rodzinną wiąże się przede wszystkim z sankcyjną stawką CIT wynoszącą 25% podstawy opodatkowania – zamiast standardowego zwolnienia, z którego fundacja korzysta w ramach dozwolonej aktywności. Co istotne, w zakresie działalności wykraczającej poza art. 5 ustawy nie stosuje się żadnych zwolnień ani odliczeń przewidzianych dla fundacji rodzinnej, co oznacza, że każdy przychód z niedozwolonej działalności jest opodatkowany według surowszych zasad.

W praktyce to właśnie ryzyko podwójnego obciążenia podatkowego – brak zwolnienia i wyższa stawka – jest głównym argumentem za tym, aby wyraźnie oddzielić działalność operacyjną prowadzoną przez spółkę od funkcji majątkowej i właścicielskiej pełnionej przez fundację rodzinną.

Sankcyjna 25% stawka CIT

Jeżeli fundacja rodzinna wyjdzie poza dozwolony zakres działalności, wchodzi w sankcyjną stawkę CIT 25%. To jedna z najważniejszych konsekwencji podatkowych naruszenia art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. 

Ustawodawca wprost wskazał, że w zakresie, w jakim fundacja prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza dozwolony zakres, stawka podatku wynosi 25% podstawy opodatkowania. 

To oznacza, że nie wystarczy założyć fundację i automatycznie korzystać z preferencji. Jeśli fundacja zacznie prowadzić działalność handlową lub usługową poza katalogiem z art. 5, to trzeba ją opodatkować według surowszych zasad. Dodatkowo w takim zakresie nie stosuje się zwolnień i odliczeń przewidzianych dla fundacji rodzinnej. 

W praktyce to właśnie ryzyko 25% CIT jest głównym argumentem za tym, aby oddzielić działalność operacyjną od majątkowej. Spółka może prowadzić biznes na rynku, a fundacja ma przede wszystkim trzymać i porządkować aktywa. 

Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna może prowadzić tylko te rodzaje aktywności, które ustawa wymienia wprost. Oprócz aktywów finansowych i udziałowych obejmuje to także kilka szczególnych obszarów, o których często się zapomina. 

Dozwolony zakres obejmuje także produkcję przetworzonych produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu oraz gospodarkę leśną, ale tylko przy spełnieniu warunków ustawowych. 

Ustawa pozwala na produkcję przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, a także tych, w których ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu, wynosi co najmniej 50%. Dodatkowo fundacja może prowadzić gospodarkę leśną, ale te dwie aktywności są powiązane z gospodarstwem rolnym. 

To pokazuje, że działalność fundacji rodzinnej nie ogranicza się wyłącznie do udziałów i najmu. Nadal jednak nie jest to wolna działalność handlowa. To szczególne, ustawowo przewidziane wyjątki. 

Fundacja rodzinna: zbywanie mienia

Fundacja rodzinna może zbywać mienie, ale nie może działać jak podmiot kupujący towar wyłącznie po to, by go dalej odsprzedać. To bardzo ważne ograniczenie praktyczne. 

Ustawa pozwala na zbywanie mienia tylko wtedy, gdy mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. 

W praktyce oznacza to, że fundacja może sprzedawać składniki majątku, które posiada jako element zarządzania aktywami, ale nie powinna prowadzić klasycznej działalności handlowej polegającej na obrocie towarem. To rozróżnienie jest kluczowe z perspektywy podatkowej i organizacyjnej. 

Taki model dobrze pasuje do sprzedaży nieruchomości, udziałów czy innych aktywów należących do majątku fundacji, ale nie do regularnego handlu. 

Fundacja rodzinna: najem, dzierżawa i udostępnianie mienia do korzystania

Fundacja rodzinna może legalnie wynajmować, wydzierżawiać i udostępniać mienie do korzystania. To jeden z najczęściej wykorzystywanych obszarów aktywności fundacji. 

Najem i dzierżawa są więc co do zasady dozwolone, ale trzeba uważać na szczególne ograniczenia podatkowe, gdy przedmiotem umowy są składniki wykorzystywane przez beneficjenta, fundatora albo podmiot powiązany. 

To ważne dla rodzinnych struktur majątkowych. Fundacja może wynajmować nieruchomości, udostępniać aktywa i pobierać z tego tytułu przychód. Jednak ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych przewiduje, że w określonych przypadkach zwolnienia nie obejmują przychodów z najmu lub dzierżawy przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa albo składników majątku służących działalności beneficjenta, fundatora lub podmiotu powiązanego. 

Fundacja rodzinna: przystępowanie do spółek handlowych

Fundacja rodzinna może przystępować do spółek handlowych oraz uczestniczyć w nich. Może też inwestować w funduszach inwestycyjnych, spółdzielniach oraz podmiotach o podobnym charakterze. 

To właśnie ten obszar sprawia, że fundacja rodzinna dobrze nadaje się do trzymania udziałów w firmach rodzinnych. Dzięki temu może porządkować własność bez potrzeby dzielenia majątku pomiędzy osobami.

Dla wielu rodzin to najważniejsza funkcja fundacji. Zamiast przekazywać bezpośrednio udziały każdemu spadkobiercy, można skupić je w jednym podmiocie i zarządzać nimi według zasad wskazanych przez fundatora. To wspiera sukcesję i stabilność całej grupy. 

Fundacja rodzinna: nabywanie i zbywanie papierów wartościowych oraz instrumentów i praw o podobnym charakterze

Fundacja rodzinna może nabywać i zbywać papiery wartościowe, instrumenty pochodne i prawa o podobnym charakterze. To ustawowo dozwolona aktywność inwestycyjna. 

Taki model potwierdza, że fundacja nie jest zwykłą firmą usługową, lecz podmiotem stworzonym także do zarządzania portfelem inwestycyjnym i ochrony majątku rodzinnego. 

W praktyce pozwala to fundacji działać jako właściciel aktywów finansowych, inwestować nadwyżki i porządkować zarządzanie kapitałem. Nadal jednak mówimy o działalności wpisanej w model inwestycyjno-majątkowy, a nie o pełnej swobodzie biznesowej. 

Fundacja rodzinna: udzielanie pożyczek

Fundacja rodzinna może udzielać pożyczek, ale tylko określonym podmiotom. Nie może prowadzić dowolnej działalności pożyczkowej na rynku. 

Ustawa pozwala na udzielanie pożyczek spółkom kapitałowym, w których fundacja posiada udziały albo akcje, spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik, oraz beneficjentom. 

To kolejny przykład zamkniętego modelu. Fundacja może finansować własną strukturę majątkową i wybrane osoby, ale nie jest klasyczną instytucją finansową. Dodatkowo pożyczki dla beneficjentów trzeba oceniać ostrożnie pod kątem ukrytych zysków i innych konsekwencji CIT. 

Fundacja rodzinna: obrót zagranicznymi środkami płatniczymi

Fundacja rodzinna może wykonywać działalność polegającą na obrocie zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej. Ta aktywność jest jednak ograniczona celem, dla którego jest wykonywana. 

Przepis mówi wprost o obrocie zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej. To nie jest zgoda na dowolny obrót walutowy, lecz na techniczne finansowanie aktywności fundacji. 

W praktyce chodzi więc o obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej wyłącznie na potrzeby płatności związanych z jej działalnością. Nie jest to zgoda na dowolny obrót walutowy. To ważne szczególnie wtedy, gdy fundacja ma aktywa zagraniczne lub inwestuje przez zagraniczne podmioty. 

Chcesz wiedzieć więcej? Skontaktuj się z nami– odpowiemy na Twoje pytania.

Podatkowe konsekwencje prowadzenia działalności przez fundację rodzinną

Podatkowe konsekwencje zależą od tego, czy fundacja działa w ustawowo dozwolonym zakresie. Jeżeli tak, co do zasady korzysta ze zwolnienia w CIT, ale to zwolnienie nie jest absolutne. 

Jeżeli prowadzenie przez fundację rodzinną działalności mieści się w art. 5, fundacja korzysta z preferencji. Jeżeli jednak działalność gospodarcza fundacji rodzinnej wykracza poza ten zakres, trzeba ją opodatkować 25% CIT. 

Dodatkowo fundacja płaci 15% CIT od świadczeń na rzecz beneficjentów, od mienia wydawanego przy rozwiązaniu oraz od ukrytych zysków. To oznacza, że sam fakt istnienia zwolnienia nie zamyka tematu. Trzeba patrzeć szerzej: na rodzaj aktywności, na przepływy do beneficjentów i na to, czy dane zachowanie nie jest w istocie wypłatą korzyści poza zwykłym reżimem fundacji. 

Dlatego przed rozpoczęciem nowej aktywności trzeba odpowiedzieć na jedno pytanie: czy fundacja chce zarządzać majątkiem, czy faktycznie zaczyna prowadzić klasyczny biznes operacyjny. Jeśli to drugie, dużo bezpieczniej bywa pozostawić taką rolę spółce, a fundację wykorzystać do funkcji właścicielskiej i sukcesyjnej. 

Zabezpiecz majątek rodzinny przed ryzykiem

Chcesz zlecić nam analizę podatkową i księgową fundacji rodzinnej?
W celu uzgodnienia szczegółów napisz do nas:
📧 biuro@efekta.waw.pl

lub dowiedz się więcej na stronie biura rachunkowego EFEKTA.

FAQ

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, ale tylko w ustawowo określonym zakresie. Nie może swobodnie prowadzić każdej działalności tak jak zwykły przedsiębiorca. 

Jaką działalność może prowadzić fundacja rodzinna?

Między innymi zbywanie mienia, najem, dzierżawę, uczestnictwo w spółkach i funduszach inwestycyjnych, nabywanie papierów wartościowych, udzielanie pożyczek w ustawowym zakresie, obrót walutą na potrzeby fundacji oraz określoną działalność rolną i leśną. 

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność handlową?

Nie w pełnym, zwykłym znaczeniu. Może zbywać mienie, ale nie powinna kupować go wyłącznie po to, by dalej odsprzedawać jak klasyczny handlowiec. 

Kiedy pojawia się sankcyjna 25% stawka CIT?

Wtedy, gdy fundacja prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. 

Czy fundacja rodzinna może być wspólnikiem spółki?

Tak. Ustawa wprost pozwala jej przystępować do spółek handlowych i uczestniczyć w nich. 

Czy fundacja może udzielać pożyczek?

Tak, ale tylko spółkom kapitałowym, w których ma udziały albo akcje, spółkom osobowym, w których jest wspólnikiem, oraz beneficjentom. 

Czy fundacja rodzinna ma pełne zwolnienie z CIT?

Nie. Co do zasady korzysta ze zwolnienia, ale nie obejmuje ono działalności wykraczającej poza art. 5 ani podatku od świadczeń i ukrytych zysków. 

Chcesz porozmawiać? Zadzwoń:
📞 +48 22 403 40 98
📞 +48 604 501 507